Eindhovense leerlingen winnen KNAW Onderwijsprijs 2026

Maar liefst vijf Brabantse scholen vallen dit jaar in de prijzen: leerlingen uit Eindhoven, Geldrop, Tilburg (twee scholen) en Roosendaal winnen de KNAW Onderwijsprijs 2026 voor hun profielwerkstuk. Ze onderzochten hiervoor de meest opmerkelijke onderwerpen: van de overeenkomsten tussen adolescenten en chimpansees, tot het trainen van AI-modellen. 

Hieronder lees je meer over de winnende werkstukken. 

Toen Ariv in 5 vwo een tumordetectiemodel ontwikkelde, zag hij dat het trainen van een AI-model veel tijd, geld en elektriciteit kost. Hij verkende in zijn profielwerkstuk een oplossing. Hij bouwde een performance prediction model, dat de prestaties van AI-modellen in één keer runnen voorspelt zonder ze eerst te trainen. Ariv analyseerde grote hoeveelheden open-source AI-rapportages met Python-scripts die hij zelf schreef. Zijn onderzoek laat zien welke beperkingen betrouwbare en duurzame prestatievoorspellingen nog in de weg staan. Om zijn werk toegankelijk en reproduceerbaar te maken, beschreef hij alles in het Engels en publiceerde alle code en model-afbeeldingen op een website.

De fanatieke zeilers Claire en Imke zijn enthousiast over het idee dat zeilvrachtschepen mogelijk een emissievrij, dus duurzaam alternatief zijn voor conventioneel zeetransport. Ze schatten hoeveel uitstoot van broeikasgassen het zou kunnen besparen en ontwierpen met hulp van een student Maritieme Techniek drie rompvormen die ze met elkaar vergeleken. Daarbij zorgden ze dat de ontworpen schepen stabiel zijn bij relatief veel vracht en zich zo efficiënt mogelijk voortbewegen. Ze interviewden een scheepsarchitect en onderzochten regelgeving en economische haalbaarheid. ‘Dit alles overwegend, is zeilvrachttransport nog geen efficiënt alternatief voor het verduurzamen van de maritieme transportsector’, luidde helaas voor deze zeilers de conclusie.

Till Death Do Us Part: How Polarization Has Shaped Supreme Court Death Penalty Judgement                                 

De doodstraf intrigeert Noah al jaren. Hij onderzocht hoe toenemende politieke polarisatie de rechtspraak van het Amerikaanse Supreme Court in doodstrafzaken beïnvloedde tussen 1970 en 2010. Met literatuuronderzoek en statistiek stelde hij eerst vast dat polarisatie tussen Democraten en Republikeinen toenam. Ook zag hij dat de benoeming van rechters partijdiger en ideologisch gemotiveerder werd en dat de rechters zelf ideologisch gemotiveerder werden. Na analyse van baanbrekende doodstrafzaken toonde Noah aan dat deze zaken een hieraan parallelle ontwikkeling vertonen. Van afschaffing, via herinvoering tot het verruimen van de voorwaarden voor het aanvechten van het vonnis. Maar de jonge wetenschapper weet al: correlatie bewijst nog geen oorzakelijk verband.

Krijsende apenmannen in Beekse Bergen deden Suus en Suze denken aan hun klasgenoten en aan de machocultuur met Andrew Tate als bekend voorbeeld. Om het beter te begrijpen, vergeleken ze machogedrag bij mannelijke adolescenten met dat van chimpansees. Hun onderzoek met turflijsten van machogedragingen leerde bijvoorbeeld dat de verbale gedraging ‘denigrerend praten over iemand’ de prominentste macho-gedraging was onder jongens. De twee scholieren deden ook literatuurstudie en expertinterviews. Dat leerde hen onder meer dat adolescenten relatief meer machogedrag vertonen dan chimpansees, doordat zij zich in wisselende sociale groepen bewegen; chimpansees zijn 24 uur per dag samen.

Rond zijn veertiende raakte Stefan geïnteresseerd in halfgeleidercomponenten, zoals transistoren. Transistoren, zoals MOSFETs, zijn de fundamentele bouwstenen van een computerprocessor. Voor zijn profielwerkstuk is Stefan erin geslaagd om met beperkte middelen MOSFETs te maken in het schoollaboratorium. ‘De elektrische eigenschappen zijn nog zeker niet optimaal’, concludeert Stefan, maar hij heeft wel zelf de processen, machines en chemicaliën die nodig waren ontwikkeld. En het is gelukt om theoretische eigenschappen terug te zien in praktijkmetingen.

De KNAW Onderwijsprijs is dé prijs voor de beste vwo-profielwerkstukken met een wetenschappelijke opzet. De winnaars zijn gekozen uit bijna 300 inzendingen vanuit heel Nederland. Het volledige persbericht over alle winnaars is bijgevoegd. Als jullie hier iets mee willen doen, dan stuur ik graag het profielwerkstuk en de contactgegevens van de leerlingen. Op 25 juni wordt de prijs uitgereikt in het Trippenhuis in Amsterdam.