Van oude kazerne tot TU/e-campus: Eindhoven opent bijzondere deuren tijdens monumentenweekend

EINDHOVEN – Een voormalige marechausseekazerne, een monumentale kerk, bijzondere graven, een oud kantongerecht en zelfs een complete universiteitscampus. Tijdens Open Monumentendag op zaterdag 12 en zondag 13 september kunnen bezoekers op verschillende plekken in Eindhoven kennismaken met gebouwen en plekken die een belangrijk deel van het verhaal van de stad vertellen. De editie van 2026 krijgt bovendien een bijzonder tintje: Open Monumentendag wordt in Eindhoven voor de veertigste keer gehouden.

Eindhoven staat misschien vooral bekend als stad van technologie, design en moderne architectuur, maar achter dat beeld gaat een opvallend divers erfgoed schuil. Dat loopt uiteen van negentiende-eeuwse kerken en oude overheidsgebouwen tot wederopbouwarchitectuur en gebouwen uit de periode waarin de stad uitgroeide tot een belangrijk centrum voor industrie, onderzoek en techniek.

Tijdens het monumentenweekend wordt een aantal van die plekken gratis toegankelijk of zijn er speciale rondleidingen en activiteiten. Architectuurcentrum Eindhoven coördineert een belangrijk deel van het lokale programma.

Een van de opvallendste onderdelen van het programma vindt plaats op zondag 13 september. Dan staat de campus van de Technische Universiteit Eindhoven centraal. Dat gebeurt niet toevallig: de TU/e bestaat dit jaar zeventig jaar.

De universiteitscampus wordt steeds nadrukkelijker ook als erfgoedgebied beschouwd. Drie gebouwen en twee kunstwerken zijn in 2026 aangewezen als gemeentelijk monument. Het gaat om het Auditorium, Gemini en Ceres en om werken van Ad Dekkers en Jan Dijker. Daarnaast heeft het voormalige hoofdgebouw, tegenwoordig MetaForum, al de status van rijksmonument.

Op zondag is de campus van 11.00 tot 17.00 uur onderdeel van Open Monumentendag. Er worden ieder uur rondleidingen gehouden langs gebouwen en kunstwerken. Voor die rondleidingen moet vooraf een gratis plaats worden gereserveerd. Ook worden historische beelden en films over de universiteit getoond. https://www.openmonumentendag.nl/monument/tu-e-campus/

Een heel ander hoofdstuk uit de geschiedenis van Eindhoven is te vinden aan de Paradijslaan. De huidige Kazerne bestaat uit een verzameling historische gebouwen waarvan het oudste deel teruggaat tot 1825.

Het complex werd onder meer gebruikt door de Koninklijke Marechaussee, de brandweer en de gemeentelijke reinigingsdienst. Na jaren van verschillende functies werd het terrein vanaf 2015 ingrijpend gerestaureerd en herbestemd.

Tegenwoordig zijn er onder meer horeca, hotelkamers en expositieruimten gevestigd. Tijdens Open Monumentendag kunnen bezoekers niet alleen het historische complex bekijken, maar zijn er ook projecten te zien van jonge ontwerpers die zijn genomineerd voor de Kazerne Design Award 2026.

Kazerne is zaterdag geopend van 10.00 tot 17.00 uur en zondag van 11.00 tot 17.00 uur. https://www.kazerne.org/

Ook het voormalige kantongerecht aan het Stadhuisplein opent beide dagen zijn deuren. Het gebouw werd eind jaren vijftig ontworpen door architect Jo Kruger en in 1965 officieel in gebruik genomen.

Het gemeentelijke monument is een duidelijk voorbeeld van de architectuur uit de wederopbouwperiode. Achter de relatief gesloten buitenkant bevindt zich een groot atrium. Het oorspronkelijke ontwerp maakte zelfs onderscheid tussen de routes die rechters, verdachten en bezoekers door het gebouw aflegden.

Een bijzonder onderdeel van het interieur is een groot mozaïek van Theo van Amstel. Het kunstwerk heeft een oppervlakte van ongeveer 140 vierkante meter, al is een groot deel tegenwoordig niet rechtstreeks zichtbaar.

Het gebouw kreeg na het vertrek van het kantongerecht verschillende functies. Tegenwoordig is hier onder meer Het Hornemann Huis gevestigd, een herinneringscentrum rond de geschiedenis van de Eindhovense broers Edo en Lex Hornemann en de vervolging van Joodse inwoners tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Het voormalige kantongerecht is op zaterdag van 10.00 tot 17.00 uur en zondag van 11.00 tot 17.00 uur geopend. https://www.openmonumentendag.nl/monument/voormalig-kantongerecht-het-hornemann-huis/

In Woensel kan tijdens het weekend ook de Sint-Petruskerk aan de Kloosterdreef worden bezocht. De neogotische kerk werd in de negentiende eeuw ontworpen door architect Hendrik van Tulder.

De bouw kende een opvallende geschiedenis. Op 12 september 1875 stortte de toren tijdens de bouw in. Daarbij werd ook een gedeelte van de kerk beschadigd. Pas tientallen jaren later, in 1912, kreeg het gebouw opnieuw een volwaardige toren.

Binnen bevindt zich onder meer een monumentaal Walcker-orgel uit het einde van de negentiende eeuw. Ook de beelden en religieuze kunst in en rond de kerk vormen onderdeel van het monumentale karakter.

Voor zaterdag staat een openstelling van 10.00 tot 16.00 uur aangegeven. Voor zondag vermeldt de actuele monumentenpagina verschillende tijden; in de programmatekst wordt 12.00 tot 16.00 uur genoemd. Bezoekers die speciaal voor de kerk komen, doen er daarom goed aan kort voor het evenement de definitieve openingstijden te controleren. https://www.openmonumentendag.nl/monument/175963/

Ook Begraafplaats Sint Joris aan de Sint Jorislaan doet mee. Achter het monumentale poortgebouw ligt een terrein met historische graven van verschillende bekende Eindhovense families.

Het poortgebouw dateert uit 1940 en vormt samen met een aantal grafmonumenten beschermd erfgoed. Tijdens het weekend kunnen bezoekers over de begraafplaats wandelen en via informatie ter plaatse meer te weten komen over de geschiedenis en symboliek van het terrein.

De begraafplaats staat voor zaterdag van 10.00 tot 17.00 uur en zondag van 11.00 tot 17.00 uur in het programma. https://www.openmonumentendag.nl/monument/171138/

Open Monumentendag draait in Eindhoven niet alleen om het bewaren van oude gebouwen. De voormalige Pastoor van Arskerk laat zien hoe erfgoed ook een compleet nieuwe functie kan krijgen.

De kerk werd in 1929 gebouwd in de Eindhovense wijk de Barrier. De omgeving ontstond in een periode waarin Eindhoven snel groeide en nieuwe woonwijken nodig waren voor de grote toestroom van arbeiders.

De religieuze functie van de kerk is inmiddels verdwenen. Het gebouw en de naastgelegen pastorie zijn verbouwd tot Philomenahof, een woonzorglocatie met veertig woningen voor ouderen met een zorgvraag. Daarbij zijn delen van het karakter van het oorspronkelijke kerkgebouw behouden.

Op zaterdag 12 september worden rondleidingen gehouden om 11.00 en 13.00 uur. Deelname is gratis, maar vooraf aanmelden is noodzakelijk. https://www.architectuurcentrumeindhoven.nl/agendas/omd-ronleiding-pastoor-van-arskerk/

Ook een van de bekendste gebouwen van Eindhoven sluit aan bij het monumentenweekend. Het Evoluon aan de Noord Brabantlaan is op zaterdag en zondag van 11.00 tot 17.00 uur betrokken bij Open Monumentendag.

Het opvallende gebouw werd in de jaren zestig door Philips neergezet en groeide dankzij zijn futuristische vorm uit tot een van de architectonische herkenningspunten van Eindhoven. Tegenwoordig is er Next Nature Museum gevestigd.

Voor het programma tijdens het monumentenweekend zijn nog niet alle activiteiten bekendgemaakt. De organisatie heeft wel bevestigd dat het Evoluon beide dagen deelneemt. https://nextnature.org/nl/events/openmonumentendag

Feitelijk begint het Eindhovense monumentenweekend al een dag eerder. Op vrijdagavond 11 september wordt in Natlab stilgestaan bij vier decennia Open Monumentendag in Eindhoven.

De bijeenkomst begint om 20.00 uur en staat in het teken van de ontwikkeling van het evenement en de veranderende positie van erfgoed in een stad die voortdurend wordt verbouwd en vernieuwd. De avond wordt afgesloten met een geschiedenispubquiz. Deelname is gratis. https://www.natlab.nl/nl/programma/eindhoven-viert-40-jaar-open-monumentendag-fy5k

Dat sluit aan bij het landelijke thema van 2026: Veerkrachtig erfgoed – in tijden van onzekerheid. Open Monumentendag wordt dit jaar voor de veertigste keer georganiseerd en vindt landelijk plaats op 12 en 13 september. Jaarlijks worden duizenden monumenten gratis opengesteld.

Juist Eindhoven laat zien dat monumentenzorg niet alleen draait om gebouwen die zoveel mogelijk onveranderd blijven. Een voormalige kazerne is tegenwoordig een plek voor design en horeca, een rechtbank werd herinneringscentrum en een kerk kreeg een toekomst als woonzorgcomplex. Tegelijkertijd wordt inmiddels ook de relatief jonge architectuur van de TU/e als erfgoed gezien.

Daarmee vertelt Open Monumentendag in Eindhoven niet alleen hoe de stad er vroeger uitzag, maar ook hoe gebouwen steeds opnieuw een plaats krijgen in een stad die voortdurend verandert.