EINDHOVEN – De verwachte banengroei in de Brainportregio staat mogelijk voor een ingrijpende verandering door de opkomst van kunstmatige intelligentie. Volgens burgemeester Jeroen Dijsselbloem is het onzeker hoeveel extra werknemers de hightechindustrie de komende jaren daadwerkelijk nodig heeft. AI kan werkzaamheden overnemen, maar tegelijkertijd nieuwe economische activiteiten en banen opleveren. Ook de gemeente Eindhoven onderzoekt inmiddels hoe de technologie kan worden ingezet om inwoners sneller te helpen bij financiële problemen.
Tijdens de AI Summit Brainport, die donderdag 12 november plaatsvond in het Evoluon, stond de invloed van kunstmatige intelligentie op de regionale economie centraal. De snelle ontwikkeling van AI kan grote gevolgen hebben voor de toekomst van Eindhoven en de omliggende gemeenten. Daarbij gaat het niet alleen om technologiebedrijven, maar ook om de gezondheidszorg, het onderwijs en gemeentelijke dienstverlening.
De Brainportregio houdt rekening met een enorme behoefte aan technisch personeel. Alleen al bij bedrijven die betrokken zijn bij de halfgeleiderindustrie zouden de komende jaren ongeveer 70.000 extra werknemers nodig kunnen zijn. Dijsselbloem houdt er rekening mee dat die behoefte door technologische ontwikkelingen anders uitvalt dan eerder werd aangenomen.
AI verandert de behoefte aan personeel
De invloed van AI op de arbeidsmarkt is moeilijk te voorspellen. Automatisering kan ervoor zorgen dat bedrijven bepaalde werkzaamheden met minder medewerkers uitvoeren. Tegelijkertijd kunnen nieuwe toepassingen de productiviteit verhogen, de ontwikkeling van producten versnellen en bedrijven helpen internationaal verder te groeien.
Voor Eindhoven is dat een belangrijk vraagstuk. De regionale economie leunt sterk op innovatieve ondernemingen zoals ASML en het uitgebreide netwerk van toeleveranciers. Juist in deze sectoren kunnen AI, robotisering en geavanceerde automatisering een steeds grotere rol spelen.
De behoefte aan personeel blijft voorlopig aanzienlijk. In de regionale arbeidsmarktagenda wordt tot 2032 rekening gehouden met een personeelsvraag van ruim 71.000 mensen in de technologie- en IT-sector. Daarvan hangt een deel samen met pensioneringen en een ander deel met de uitbreiding van bedrijven.
Hoeveel van die behoefte uiteindelijk door AI kan worden opgevangen, is nog niet duidelijk. De technologie kan bestaande functies veranderen en nieuwe specialismen creëren. Daarmee verschuift mogelijk ook de vraag naar opleidingen en vaardigheden.
Groei zorgt voor extra druk op Eindhoven
De economische ontwikkeling heeft grote gevolgen voor de leefbaarheid in Zuidoost-Brabant. Nieuwe werknemers hebben woningen nodig, gebruiken het wegennet en doen een beroep op scholen, kinderopvang en medische voorzieningen.
Uit een actualisatie van regionale groeiprognoses blijkt dat in de 21 gemeenten van de Metropoolregio Eindhoven tot 2040 ongeveer 79.000 extra arbeidsplaatsen worden verwacht. Daarnaast wordt rekening gehouden met een uitbreiding van de woningvoorraad met 100.000 woningen.
De mogelijke invloed van AI maakt deze langetermijnplanning ingewikkelder. Wanneer de werkgelegenheid minder hard groeit dan verwacht, kan dat gevolgen hebben voor de benodigde voorzieningen. Een verdere versnelling van de economische groei kan de druk op de regio juist vergroten.
Vooral in de zorg en het onderwijs blijft de vraag naar personeel een belangrijk aandachtspunt. Digitale systemen kunnen administratieve werkzaamheden verminderen en professionals ondersteunen, maar persoonlijk contact, begeleiding en lichamelijke verzorging blijven voor een belangrijk deel afhankelijk van mensen.
Eindhoven onderzoekt AI bij schuldhulpverlening
Ook binnen het gemeentelijke beleid wordt gekeken naar mogelijkheden om kunstmatige intelligentie praktisch toe te passen. Eindhoven onderzoekt of AI kan helpen bij het eerder herkennen van financiële problemen en het verkorten van schuldhulpverleningstrajecten.
De gemeente werkt al met vroegsignalering. Daarbij worden betalingsachterstanden bij vaste lasten gebruikt om inwoners met beginnende geldproblemen tijdig hulp aan te bieden. Het gaat onder meer om meldingen van verhuurders, zorgverzekeraars en energie- en drinkwaterbedrijven.
AI zou mogelijk kunnen ondersteunen bij het beoordelen van binnenkomende signalen, het stroomlijnen van administratieve processen en het sneller organiseren van passende ondersteuning. Het betreft vooralsnog mogelijke toepassingen die nader onderzocht moeten worden.
De gemeente wil daarmee voorkomen dat inwoners pas hulp krijgen wanneer betalingsachterstanden zijn uitgegroeid tot ernstige schulden. Ook de langdurige afhandeling van bestaande schulden vormt een aandachtspunt. Door processen efficiënter in te richten, zou de beschikbare capaciteit van hulpverleners beter kunnen worden benut.
Bescherming persoonsgegevens belangrijke voorwaarde
Het gebruik van kunstmatige intelligentie bij financiële problemen brengt tegelijkertijd risico's met zich mee. Gegevens over schulden, inkomen en persoonlijke omstandigheden zijn privacygevoelig. De gemeente moet daarom zorgvuldig omgaan met de informatie die zij verzamelt en verwerkt.
De bestaande regels voor gemeentelijke schuldhulpverlening stellen grenzen aan het gebruik van persoonsgegevens. Niet iedere beschikbare gegevensbron mag zomaar worden gekoppeld of gebruikt om financiële risico's te voorspellen.
Daarnaast gelden Europese regels voor kunstmatige intelligentie. De AI-verordening bevat verplichtingen op het gebied van veiligheid en transparantie, terwijl aanvullende eisen voor bepaalde risicovolle toepassingen de komende jaren van kracht worden.
Bij eventuele invoering van AI in de Eindhovense schuldhulpverlening zal daarom niet alleen de technische werking moeten worden beoordeeld. Ook de wettelijke grondslag, betrouwbaarheid en menselijke controle zijn van belang.
Technologie biedt ook kansen voor gezondheidszorg
Naast gemeentelijke dienstverlening ziet Dijsselbloem belangrijke mogelijkheden voor kunstmatige intelligentie in medische technologie. Dat sluit aan bij de sterke positie van Eindhoven op het gebied van medische apparatuur en technologische innovatie.
AI kan zorgverleners ondersteunen bij het analyseren van medische gegevens, het herkennen van afwijkingen en het verbeteren van behandelmethoden. Ook bij operaties en medische monitoring kunnen intelligente systemen een grotere rol krijgen.
Tegelijkertijd neemt door de vergrijzing de behoefte aan ouderenzorg toe. Technologische ondersteuning kan de werkdruk verminderen, maar zal de vraag naar zorgprofessionals niet volledig wegnemen.
Europese concurrentie vraagt om evenwicht
De ontwikkelingen in de Verenigde Staten en Azië vergroten volgens Dijsselbloem de noodzaak om ook in Europa te blijven investeren in AI. Voor een technologieregio als Brainport is het belangrijk om internationaal concurrerend te blijven en zelfstandig hoogwaardige technologie te kunnen ontwikkelen.
Daarbij moet een evenwicht worden gevonden tussen innovatie en bescherming van burgers. Te strenge beperkingen kunnen nieuwe toepassingen vertragen, terwijl onvoldoende toezicht risico's oplevert voor privacy, veiligheid en betrouwbaarheid.
De bijeenkomst in het Evoluon maakte vooral duidelijk dat kunstmatige intelligentie niet uitsluitend een onderwerp is voor grote technologiebedrijven. Ook de organisatie van publieke dienstverlening en de toekomstige inrichting van de regionale arbeidsmarkt worden erdoor beïnvloed.
Voor Eindhoven komt daarmee een nieuwe uitdaging op tafel: niet alleen voldoende ruimte, woningen en voorzieningen creëren voor economische groei, maar ook rekening houden met een arbeidsmarkt die door AI aanzienlijk kan veranderen.