Dubbele hemelshow boven Eindhoven: eerst zonsverduistering, daarna tientallen vallende sterren

EINDHOVEN – Wie woensdagavond en -nacht regelmatig omhoog kijkt, kan boven Eindhoven twee bijzondere natuurverschijnselen meemaken. Eerst verdwijnt een groot deel van de zon achter de maan. Enkele uren later bereikt de jaarlijkse meteorenzwerm Perseïden zijn hoogtepunt. Bij helder weer kan het daardoor een uitzonderlijke nacht worden voor sterrenkijkers én fotografen.

De gedeeltelijke zonsverduistering begint woensdag 12 augustus in Eindhoven rond 19.17 uur. De maan schuift daarna steeds verder voor de zon. Rond 20.12 uur wordt het maximum bereikt en is ongeveer 88 procent van het zonneoppervlak afgedekt. Omstreeks 21.06 uur is de eclips in Eindhoven voorbij.

De zon staat tijdens het hoogtepunt nog maar laag boven de westnoordwestelijke horizon. Een plek met vrij uitzicht in die richting is daarom belangrijk. Bomen, flats en andere hoge bebouwing kunnen het laatste deel van het verschijnsel gemakkelijk aan het zicht onttrekken.

Niet alleen bezitters van professionele camera's zullen woensdag hun apparatuur tevoorschijn halen. Ook met een moderne smartphone is de verduistering vast te leggen. Daarbij gelden echter dezelfde voorzorgsmaatregelen als bij een gewone camera.

Een telefoon langdurig rechtstreeks op de zon richten is geen goed idee. Het sterke zonlicht kan ook de beeldsensor van een smartphone beschadigen. Voor het fotograferen van de gedeeltelijke eclips moet daarom een geschikt zonnefilter voor de cameralens worden gebruikt. Een andere mogelijkheid is een betrouwbare eclipsbril voor de lens van de telefoon te houden. Ook dan blijft een afzonderlijke eclipsbril voor de eigen ogen noodzakelijk.

Wie met een telefoon fotografeert, kan beter niet proberen de zon extreem digitaal in te zoomen. Een beeld waarin de verduisterde zon samen met de Eindhovense skyline, bomen of gebouwen wordt vastgelegd, kan juist veel sterker zijn. Een klein statief of een vaste ondergrond helpt om het toestel stabiel te houden.

Voor gebruikers van een gewone camera geldt eveneens dat een normaal grijs- of ND-filter niet automatisch geschikt is om de zon veilig te fotograferen. Een speciaal voor zonwaarneming bedoeld filter moet vóór de lens worden geplaatst.

Wanneer de eclips voorbij is en het later op de avond donker wordt, is het nog niet gedaan aan de hemel. In de nacht van woensdag 12 op donderdag 13 augustus bereikt de meteorenzwerm Perseïden zijn jaarlijkse maximum.

De omstandigheden zijn dit jaar uitzonderlijk gunstig. Op 12 augustus is het nieuwe maan, waardoor maanlicht de zwakkere meteoren niet overstraalt. Voor waarnemers in Nederland ligt het beste moment rond 03.45 uur donderdagochtend. De radiant, het punt waar de meteoren vandaan lijken te komen, staat dan ongeveer 60 graden boven de oostnoordoostelijke horizon.

Onder een echt donkere en heldere hemel kunnen rond dat tijdstip naar verwachting ongeveer 40 tot 55 Perseïden per uur worden gezien. Tel je andere meteorenzwermen en losse meteoren mee, dan kan het totaal onder ideale omstandigheden oplopen tot ongeveer 50 à 65 vallende sterren per uur.

Midden in Eindhoven zal dat aantal door straatverlichting en andere lichtvervuiling aanzienlijk lager liggen. Wie zoveel mogelijk meteoren wil zien, maakt meer kans op een donkere plek buiten de stad, met een zo breed mogelijk uitzicht op de hemel.

Voor de Perseïden is juist géén telescoop of verrekijker nodig. De lichtsporen kunnen overal aan de hemel verschijnen. De beste methode is daarom simpel: zoek een donkere plek, geef de ogen twintig tot dertig minuten de tijd om aan het donker te wennen en kijk naar een zo groot mogelijk deel van de hemel.

De 'vallende sterren' zijn overigens geen sterren. Het zijn kleine stof- en gruisdeeltjes die voornamelijk afkomstig zijn van komeet 109P/Swift-Tuttle. Wanneer de aarde ieder jaar door dit achtergelaten spoor trekt, komen de deeltjes met hoge snelheid in de atmosfeer terecht en lichten ze kort op.

Ook hierbij kan een mobiele telefoon worden gebruikt, al vergt het fotograferen van meteoren wat geduld. De meeste kans bestaat met de telefoon stevig opgesteld, een groothoeklens, nachtmodus of een langere belichting. Omdat nooit precies bekend is waar de volgende meteoor verschijnt, werkt een groot beeldveld beter dan sterk inzoomen.

Wie woensdag alles wil meemaken, moet dus een lange adem hebben. Rond kwart over zeven 's avonds begint boven Eindhoven de zonsverduistering, omstreeks kwart over acht volgt het hoogtepunt en diep in de nacht nemen de Perseïden het over. Rond kwart voor vier donderdagochtend zijn de omstandigheden voor de meteorenzwerm op hun best.

Eén avond, twee totaal verschillende verschijnselen – en voor beide geldt vooral dat helder weer uiteindelijk bepaalt hoeveel Eindhoven ervan te zien krijgt.