Fotograaf die geboorte van hiphop vastlegde duikt op bij Urban Matterz in Eindhoven

EINDHOVEN – Tussen de artiesten en liefhebbers die zaterdag 5 september naar de Effenaar kwamen voor Urban Matterz liep ook een bijzondere getuige van de ontstaansgeschiedenis van hiphop rond. De Amerikaanse fotograaf Joe Conzo Jr. was aanwezig bij de Eindhovense concertavond. Lang voordat hiphop een miljardenindustrie werd, legde hij met zijn camera vast hoe de cultuur in de straten en zalen van The Bronx ontstond.

De inmiddels 63-jarige Conzo behoort tot de fotografen die een bepalende rol hebben gespeeld in het beeld dat de wereld heeft van de eerste hiphopgeneratie. In de tweede helft van de jaren zeventig fotografeerde hij feesten, straatbeelden, artiesten en jongeren in de South Bronx. Dat gebeurde in een periode waarin hiphop nog nauwelijks buiten New York bekend was.

Conzo bevond zich niet als buitenstaander tussen de artiesten. Hij groeide op in dezelfde omgeving en raakte als scholier betrokken bij de nieuwe muziekcultuur. In 1978 werd hij fotograaf van de Cold Crush Brothers, een van de invloedrijkste groepen uit de vroege geschiedenis van hiphop. Daardoor stond hij met zijn camera op plekken waar op dat moment nauwelijks professionele fotografen aanwezig waren.

Dat Conzo juist bij Urban Matterz in Eindhoven opdook, is geen toevalligheid. Hij heeft al jarenlang banden met fotograaf en medeorganisator Hans van den Berkmortel. Die contacten speelden zelfs een rol bij het ontstaan van Urban Matterz.

Tijdens bezoeken aan New York ontstonden contacten met artiesten en pioniers uit de eerste hiphopgeneraties. Conzo hielp daarbij deuren te openen in de Amerikaanse scene. Daarmee werd hij indirect een van de schakels waardoor Urban Matterz in de afgelopen tien edities een opvallend aantal Amerikaanse hiphoppioniers naar Brabant wist te halen.

De aanwezigheid van Conzo bij de sloteditie kreeg daardoor een extra betekenis. Urban Matterz draaide vanaf het begin niet uitsluitend om optredens, maar ook om het bewaren en doorgeven van de geschiedenis van hiphop. Precies dat is wat Conzo al bijna een halve eeuw met zijn fotografie doet.

De historische waarde van zijn werk wordt inmiddels ook buiten de muziekwereld erkend. De Cornell University Library in de Verenigde Staten beheert het Joe Conzo Jr. Archive. Daar worden meer dan 10.000 negatieven en afdrukken bewaard. Ruim 6.000 beelden zijn gedigitaliseerd en toegankelijk gemaakt voor onderzoek en publiek.

Op die foto's staan niet alleen optredende rappers. Conzo legde ook het dagelijks leven in de South Bronx vast: straten, jongeren, buurtfeesten en de omgeving waarin hiphop zich ontwikkelde. Daardoor functioneren zijn foto's inmiddels als sociaal-historische documenten van New York in de jaren zeventig en tachtig.

Zijn archief bevat onder meer opnamen van de Cold Crush Brothers en andere vroege hiphopacts, gemaakt in clubs en ontmoetingsplaatsen die later een bijna mythische status kregen binnen de cultuur. Op het moment dat Conzo de foto's maakte, kon niemand voorzien dat de muziek uit die buurten zich over de hele wereld zou verspreiden.

Juist daardoor kreeg de laatste Urban Matterz-concertavond in Eindhoven een bijzondere historische lading. Op het podium stonden zaterdag artiesten die zelf onderdeel zijn van verschillende hoofdstukken uit de oldschoolhiphop, waaronder Stetsasonic, Mantronix, Just-Ice, Schoolly D, Tuff Crew en Grand Wizzard Theodore. De Effenaar vormde daarmee voor één avond een ontmoetingsplaats voor muzikanten, dj's en mensen die de ontwikkeling van de cultuur vanaf de eerste jaren van dichtbij hebben meegemaakt.

Conzo vormt daarbinnen een aparte categorie. Waar de artiesten de geschiedenis maakten op draaitafels en microfoons, zorgde hij ervoor dat een belangrijk deel ervan ook zichtbaar bleef.

Daar komt een opvallende Eindhovense verbinding bij. De organisatoren van Urban Matterz bezochten zelf eind jaren tachtig hiphopconcerten in de Effenaar. Na negen edities in Helmond keerde de concertavond voor de tiende en laatste editie terug naar de Eindhovense popzaal waar voor hen een belangrijk deel van hun eigen liefde voor de cultuur begon.

De relatie tussen Conzo en Van den Berkmortel werd de afgelopen jaren ook zichtbaar in gezamenlijke fotografieprojecten. Hun beelden combineren twee tijdperken. Conzo fotografeerde veel artiesten toen hun carrière nog moest beginnen, terwijl Van den Berkmortel verschillende pioniers decennia later opnieuw voor zijn camera kreeg.

Die fotografische verbinding tussen New York en Brabant vormt ook de basis voor een gezamenlijk boekproject, opgebouwd rond From the Bronx to Helmond en From Helmond to the Bronx. Daarin worden artiesten uit beide fotografische archieven met elkaar verbonden. Het project maakt onderdeel uit van de activiteiten rond de laatste editie van Urban Matterz.

De geschiedenis krijgt later deze maand bovendien nog een vervolg in Helmond. Museum Helmond besteedt vanaf 19 september binnen de tentoonstelling Deep Rooted aandacht aan de wortels van graffiti en hiphop. Ook fotografie van Conzo maakt deel uit van de bredere presentatie rond de New Yorkse straatcultuur.

Voor Eindhoven was het historische moment echter al op 5 september zichtbaar. Terwijl in de Grote Zaal muziek klonk van artiesten uit de begintijd van de hiphop, bevond zich tussen het publiek een man die diezelfde cultuur bijna vijftig jaar geleden al door een zoeker zag — op een moment dat vrijwel niemand kon vermoeden hoe groot zij zou worden.