Eindhoven raakt gewend aan statiegeld, maar niemand wil met een zak blikjes in de rij staan

EINDHOVEN – Het statiegeld op blikjes en plastic flesjes lijkt steeds meer onderdeel van het dagelijks leven te worden. Meer dan de helft van de Nederlandse frisdrinkers vindt dat het systeem het afgelopen jaar is verbeterd. Ook in Eindhoven zijn meer mogelijkheden gekomen om verpakkingen snel terug te brengen. Maar juist in een drukke stad wordt duidelijk waar de irritatie nog zit: wachten, volle automaten en het één voor één moeten invoeren van grote hoeveelheden blikjes.

Wie alleen naar de inzamelcijfers kijkt, ziet een systeem dat langzaam volwassen wordt. Inmiddels wordt landelijk 86 procent van de blikjes ingezameld en ligt dat percentage bij plastic drankflessen op 78 procent. Daarmee komt de wettelijke doelstelling van 90 procent dichterbij, maar die is nog niet bereikt.

Het landelijke Frisse Dranken Onderzoek laat bovendien zien dat consumenten verbetering merken. Vooral het grotere aantal plaatsen waar verpakkingen kunnen worden teruggebracht en beter werkende automaten worden gewaardeerd. Tegelijkertijd noemt 43 procent van de frisdrinkers wachttijden bij de automaten nog als belangrijk knelpunt.

Dat laatste is in Eindhoven bepaald geen theoretisch probleem.

Tijdens het carnaval van februari stonden in het centrum extra inleverautomaten. Nadat de optocht voorbij was, gingen tientallen mensen op zoek naar achtergelaten blikjes. Op het 18 Septemberplein ontstond vervolgens een flinke rij bij de statiegeldautomaten.

Het laat twee kanten van hetzelfde systeem zien. Een leeg blikje dat vroeger mogelijk op straat bleef liggen, vertegenwoordigt tegenwoordig vijftien cent en wordt daardoor interessant om op te rapen. Tegelijk ontstaat er een nieuw probleem wanneer veel mensen met volle zakken bij dezelfde automaten terechtkomen.

Eindhoven heeft daar inmiddels ervaring mee. Rond grote evenementen worden extra machines en inzamelpunten geplaatst. Tijdens carnaval werden dit jaar onder meer tijdelijke voorzieningen aan de Ten Hagestraat en op het 18 Septemberplein ingezet. Ook rond Koningsdag verschenen extra mogelijkheden in de binnenstad.

Een ontwikkeling die waarschijnlijk belangrijker wordt, is de bulkmachine. Daarbij hoeven blikjes en flesjes niet meer stuk voor stuk in een opening te worden gestoken.

Aan de Kanaaldijk in Eindhoven staat inmiddels zo'n permanente machine. Bezoekers kunnen daar een grotere hoeveelheid verpakkingen in één keer invoeren en het statiegeld digitaal ontvangen of doneren.

Ook tijdens eerdere grote evenementen werden mobiele varianten gebruikt. Een dergelijke machine kan meer dan honderd verpakkingen tegelijk verwerken.

Juist dat soort voorzieningen sluit aan bij een van de grootste bezwaren tegen het huidige systeem. Voor iemand met twee lege flesjes is een traditionele supermarktmachine nauwelijks een probleem. Dat verandert wanneer voor je iemand staat met drie grote vuilniszakken blikjes.

De stad probeert al langer te voorkomen dat verpakkingen met statiegeld gewoon in de afvalbak verdwijnen. Eindhoven behoorde enkele jaren geleden bijvoorbeeld tot de gemeenten die experimenteerden met doneerringen rond openbare prullenbakken. Mensen die geen behoefte hadden om een flesje zelf in te leveren, konden het daarin achterlaten zodat iemand anders het statiegeld kon innen.

Daarnaast heeft Eindhoven bij grote evenementen een apart systeem met herbruikbare drinkbekers. Dat is niet hetzelfde statiegeldsysteem als dat voor flesjes en blikjes, maar het onderliggende principe is vergelijkbaar: afval krijgt een financiële waarde en moet worden teruggebracht.

Sinds 2025 werkt de binnenstad bij grote evenementen met herbruikbare bekers. De gemeente ziet dat vooral als middel om de hoeveelheid plastic afval na carnaval, Koningsdag en andere grote evenementen terug te dringen.

Voor Eindhoven speelt nog iets wat in kleinere plaatsen minder sterk zichtbaar kan zijn. Een groot deel van de consumptie vindt buiten de deur plaats.

Op het station, in het centrum, op Strijp-S, rondom uitgaansgelegenheden en tijdens evenementen worden dagelijks grote hoeveelheden blikjes en flesjes gekocht. Wie onderweg een flesje leegdrinkt, wil niet noodzakelijk met de verpakking naar huis lopen om vijftien cent terug te krijgen.

Daarom bepalen juist gemakkelijk bereikbare inleverpunten in een stad als Eindhoven voor een belangrijk deel of het systeem werkt.

Wanneer zo'n punt direct op de looproute ligt, is de kans veel groter dat een verpakking wordt ingeleverd. Ontbreekt die mogelijkheid, dan bestaat nog steeds de verleiding het flesje in een gewone afvalbak te gooien.

De landelijke cijfers wijzen erop dat statiegeld effect heeft. Steeds meer verpakkingen komen terug in het inzamelsysteem en daardoor blijven grondstoffen beschikbaar voor recycling. Verpact investeert bovendien verder in bulkmachines en extra uitbetalende inleverpunten.

Ook het kabinet wil de infrastructuur uitbreiden. Vanaf 2028 moeten meer grotere verkooppunten drankverpakkingen gaan innemen. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar bulkmachines en naar de mogelijkheid om bij grotere verkooppunten het statiegeld ook daadwerkelijk terugbetaald te krijgen.

Voor Eindhoven kan dat een behoorlijk verschil maken.

De vraag lijkt namelijk steeds minder te zijn óf mensen bereid zijn hun blikjes en flesjes terug te brengen. De grote aantallen die tijdens evenementen worden verzameld laten zien dat de financiële prikkel werkt.

De vraag wordt eerder: hoeveel moeite moet iemand doen om die vijftien cent terug te krijgen?

Daarmee zit het draagvlak voor het statiegeldsysteem waarschijnlijk vooral in het gemak. Een automaat die werkt, dichtbij staat en een complete zak in enkele minuten verwerkt, maakt van statiegeld nauwelijks een probleem. Een defect apparaat met vijf wachtenden ervoor doet precies het tegenovergestelde.