Van Abbemuseum verandert in enorme zonnewijzer tijdens Dutch Design Week

EINDHOVEN – Het Van Abbemuseum kijkt dit najaar letterlijk naar de zon. Tijdens een nieuwe grote tentoonstelling wordt het oorspronkelijke museumgebouw uit 1936 gebruikt als een soort kompas. Kunstenaars en ontwerpers onderzoeken er hoe mensen in een snel veranderende wereld opnieuw richting kunnen vinden. Daarbij gaat het niet alleen om schilderijen of beelden: bezoekers krijgen ook film, geluid, games, performances en zelfs rollenspellen voorgeschoteld.

De tentoonstelling Museum als Zonnewijzer opent op zaterdag 17 oktober, precies op de eerste dag van Dutch Design Week. Daarna blijft de expositie tot en met 21 februari 2027 te zien. Het project speelt zich vooral af in het oude gedeelte van het Van Abbemuseum.

Dat gebouw speelt zelf een belangrijke rol in het verhaal. Het oorspronkelijke museum werd ontworpen door architect A.J. Kropholler en opende in 1936. Bij het ontwerp werd rekening gehouden met de stand van de zon en met de manier waarop daglicht door het gebouw beweegt. In de loop van negentig jaar raakten delen van dat oorspronkelijke idee door verbouwingen en ander gebruik minder zichtbaar. De nieuwe tentoonstelling haalt die relatie met licht en zon opnieuw naar voren.

Wie de tentoonstelling bezoekt, krijgt geen traditionele route langs alleen kunstwerken voorgeschoteld. Het museum combineert kunst met archeologie, architectuur, muziek, kinderspel en nieuwe technologie.

Zo onderzoekt de Eindhovense ontwerpstudio EDHV hoe oude houten constructies veranderingen in luchtvochtigheid zichtbaar kunnen maken. Kunstenaar John Körmeling richt zich juist op elementen van het oorspronkelijke museumgebouw en op zijn eigen werk rond tijd, kalenders en zonnewijzers. Ook Kiki van Eijk en Joost van Bleiswijk doen mee en gebruiken onder meer de Eindhovense straat- en circuscultuur als inspiratie.

Op andere plekken wordt het een stuk minder traditioneel. Bezoekers kunnen betrokken raken bij performances, muren worden onderdeel van een kunstproject en er zijn spelvormen waarbij deelnemers zelf een rol krijgen. Een videogame en zogenoemde live-action role-playing worden gebruikt om onderwerpen als technologie, grondstoffen en de toekomst van de stad bespreekbaar te maken.

Een opvallend onderdeel van de tentoonstelling bestaat uit tekeningen van Anne Frank. Het gaat om mandalatekeningen die zij in 1941 maakte toen ze twaalf jaar oud was en op de Montessorischool zat. De tekeningen komen voor de tentoonstelling naar Eindhoven vanuit de collectie van de Anne Frank Stichting.

De kindertekeningen staan niet op zichzelf. Ook werk uit een internationale verzameling kinderkunst krijgt een plek. Daarmee wil het museum laten zien hoe kinderen tekenen, spelen en improviseren voordat allerlei volwassen regels en verwachtingen een grote rol gaan spelen.

Museum als Zonnewijzer beperkt zich bovendien niet volledig tot de museumzalen. Verschillende onderdelen leggen verbindingen met Eindhoven en met plekken buiten het gebouw. Het museum gebruikt de centrale zaal als vertrekpunt, waarna onderwerpen zich als het ware in verschillende richtingen verspreiden.

Daarmee sluit de tentoonstelling aan op Dutch Design Week, wanneer een groot deel van Eindhoven negen dagen lang in het teken staat van ontwerp en experiment. DDW vindt dit jaar plaats van zaterdag 17 tot en met zondag 25 oktober. Het thema van de editie van 2026 is R.A.W., waarmee de organisatie de nadruk legt op experimenteel, onderzoekend en minder gepolijst ontwerp.

De tentoonstelling wordt zaterdag 17 oktober officieel geopend. Het programma begint om 14.00 uur en duurt tot ongeveer 16.00 uur. Directeur Defne Ayas opent de middag, waarna onder andere het museumkoor en kunstenaar Ayumi Paul optreden. Later volgt een performance van Michael Portnoy.

Na de drukte van Dutch Design Week blijft Museum als Zonnewijzer nog ruim vier maanden staan. Daarmee krijgt Eindhoven niet alleen tijdens de designweek, maar de hele winter de kans om te ontdekken wat er gebeurt wanneer een negentig jaar oud museumgebouw opnieuw naar de zon wordt gericht.