Eindhoven wordt podium voor Europese machtsstrijd om chips en AI

EINDHOVEN – Europa moet technologisch veel zelfstandiger worden en minder afhankelijk zijn van andere wereldmachten. Die boodschap brachten premier Rob Jetten en de Franse president Emmanuel Macron woensdag nadrukkelijk naar Eindhoven. De Brainportregio en ASML spelen volgens beide landen een belangrijke rol in de poging om Europa sterker te maken op het gebied van chips, kunstmatige intelligentie en andere strategische technologie.

Het bezoek van Macron aan Eindhoven stond voor een belangrijk deel in het teken van de Europese technologie-industrie. Jetten en de Franse president spraken in Brainport met vertegenwoordigers van Nederlandse en Franse technologiebedrijven. Ook ASML in Veldhoven stond op het programma.

Daarmee werd juist Zuidoost-Brabant het decor voor een discussie die inmiddels veel verder gaat dan economische groei en werkgelegenheid. Technologie bepaalt steeds nadrukkelijker welke landen internationaal invloed kunnen uitoefenen, hun eigen industrie kunnen beschermen en beschikken over moderne defensiecapaciteiten.

Nederland en Frankrijk willen daarom dat Europese landen hun technologische kennis, kapitaal en productiecapaciteit beter met elkaar verbinden.

Europa beschikt over grote onderzoekscentra, gespecialiseerde industrie en enkele wereldwijd toonaangevende technologiebedrijven. Tegelijkertijd is het continent voor belangrijke digitale diensten, kunstmatige intelligentie en delen van de chipproductie sterk afhankelijk van ondernemingen buiten Europa.

Die positie wordt steeds vaker als kwetsbaar beschouwd. De wereldwijde concurrentie tussen de Verenigde Staten, China en Europa neemt toe, terwijl technologie tegelijkertijd onderdeel is geworden van internationale handelsconflicten en veiligheidsvraagstukken.

Jetten en Macron willen voorkomen dat ieder Europees land afzonderlijk probeert een eigen technologiestrategie op te bouwen. Door kennisinstellingen, bedrijven, industrie en investeerders over landsgrenzen heen te verbinden, moet Europa meer schaal krijgen.

Voor Eindhoven kan die koers grote gevolgen hebben. Brainport beschikt niet alleen over ASML, maar ook over een omvangrijk netwerk van gespecialiseerde bedrijven en kennisinstellingen die rechtstreeks of indirect betrokken zijn bij de halfgeleiderindustrie.

Een concreet voorbeeld van de groeiende Nederlands-Franse samenwerking is al in Veldhoven te vinden.

ASML investeerde vorig jaar 1,3 miljard euro in het Franse kunstmatige-intelligentiebedrijf Mistral AI. Daardoor verkreeg de chipmachinefabrikant een belang van ongeveer 11 procent. De bedrijven sloten bovendien een langdurige samenwerking.

Mistral ontwikkelt Europese AI-modellen en werkt met ASML aan toepassingen van kunstmatige intelligentie binnen onder meer productontwikkeling, onderzoek en de systemen van het Veldhovense concern.

Voor Frankrijk is Mistral uitgegroeid tot een van de belangrijkste Europese antwoorden op de snelle ontwikkeling van Amerikaanse AI-bedrijven. Voor ASML biedt de samenwerking mogelijkheden om kunstmatige intelligentie verder te verwerken in uiterst complexe chipmachines en ontwikkelprocessen.

De combinatie van Franse AI-kennis en Nederlandse halfgeleidertechnologie sluit daarmee vrijwel precies aan bij de Europese strategie die Jetten en Macron in Eindhoven naar voren brachten.

De noodzaak om Europese technologie te versterken wordt volgens de regeringsleiders bovendien steeds duidelijker door de verslechterde internationale veiligheidssituatie.

Daarbij speelde woensdag het incident rond luchthaven Leipzig/Halle een opvallende rol. In augustus werd daar in een afgesloten gedeelte van het vliegveld een drone met explosieven gevonden. De Duitse regering heeft Rusland verantwoordelijk gesteld voor de operatie en zegt daarvoor aanwijzingen te hebben uit politie- en inlichtingenonderzoek.

Rusland ontkent betrokkenheid.

De kwestie heeft inmiddels geleid tot een bredere Europese reactie. Binnen de Europese Unie wordt gesproken over aanvullende maatregelen tegen Rusland. Europese leiders zien incidenten met drones, cyberaanvallen en sabotage van infrastructuur steeds vaker als onderdelen van hybride oorlogsvoering.

Daarmee ontstaat ook een directe verbinding tussen technologie en defensie. Moderne krijgsmachten zijn afhankelijk van geavanceerde chips, sensoren, communicatiesystemen, kunstmatige intelligentie en veilige digitale infrastructuur.

Een Europa dat voor dergelijke technologie te afhankelijk is van landen buiten het continent, is volgens de gedachte achter de Nederlands-Franse aanpak niet alleen economisch kwetsbaar, maar ook militair en politiek.

Voor Eindhoven betekent die ontwikkeling dat Brainport steeds nadrukkelijker een geopolitieke positie krijgt.

De regio werd jarenlang vooral beschouwd als een economische motor waarin hightechindustrie, kennisinstellingen en overheid samenwerken. Inmiddels is daar een nieuwe dimensie bijgekomen.

De machines van ASML zijn noodzakelijk voor de productie van de meest geavanceerde computerchips ter wereld. Rond het bedrijf bevindt zich bovendien een uitgebreid netwerk van toeleveranciers met zeer specialistische kennis.

Besluiten over exportbeperkingen, investeringen in chipfabrieken, kunstmatige intelligentie en defensietechnologie hebben daardoor steeds vaker rechtstreeks gevolgen voor bedrijven in Eindhoven, Veldhoven en omgeving.

Dat een Franse president samen met de Nederlandse premier juist hier spreekt over de toekomstige machtspositie van Europa is daarom geen toeval.

De druk op Europa neemt ondertussen verder toe. Zowel de Verenigde Staten als China investeren op grote schaal in halfgeleiders, kunstmatige intelligentie, energievoorziening en digitale infrastructuur.

Europa beschikt over veel technologie, maar heeft meer moeite om succesvolle bedrijven snel te laten doorgroeien tot concerns die op wereldschaal kunnen concurreren.

Nederland en Frankrijk willen daarom grotere Europese investeringsprojecten stimuleren en voorkomen dat waardevolle kennis of bedrijven uiteindelijk buiten Europa terechtkomen.

Ook de beschikbaarheid van technisch talent speelt daarbij een rol. Voor Brainport is dat een bekend probleem. De snelle groei van de hightechindustrie zorgt al jaren voor een grote behoefte aan ingenieurs, wetenschappers en andere technisch gespecialiseerde medewerkers.

Meer Europese samenwerking kan het voor bedrijven gemakkelijker maken kennis, personeel en onderzoek over landsgrenzen heen te organiseren.

Het bezoek van Jetten en Macron laat daarmee vooral zien dat de positie van Eindhoven aan het veranderen is.

De regio is niet langer alleen belangrijk vanwege banen, innovatie en economische groei. De aanwezigheid van ASML en het omliggende hightechcluster maakt Zuidoost-Brabant steeds belangrijker voor Europese vraagstukken rond economische onafhankelijkheid, defensie en internationale macht.

Of Europa daadwerkelijk kan uitgroeien tot een technologisch blok dat zich met de Verenigde Staten en China kan meten, zal vooral afhangen van investeringen en de snelheid waarmee landen bereid zijn samen te werken.

Maar één ding werd woensdag in Eindhoven duidelijk: als Europa zijn technologische positie wil versterken, wordt daarbij nadrukkelijk naar Brainport gekeken.