Minder in de verpakking, dezelfde rekening: krimpflatie blijft ook Eindhoven raken

EINDHOVEN – Een fles die ineens wat kleiner is, een zak snoep waarin minder zit of een verpakking die nauwelijks veranderd lijkt maar toch minder product bevat. Krimpflatie is nog altijd niet verdwenen uit de supermarkt. Ook Eindhovense consumenten krijgen ermee te maken. En juist omdat de prijs aan de kassa soms nauwelijks verandert, blijft de werkelijke prijsstijging gemakkelijk onder de radar.

Wie in Eindhoven zijn vaste boodschappen doet, kan het verschijnsel tegenkomen zonder het direct te merken. Het product staat op dezelfde plek in het schap, de merknaam is hetzelfde en vaak lijkt ook de verpakking nauwelijks veranderd. Alleen ergens op het etiket is 750 milliliter bijvoorbeeld 700 milliliter geworden, of bevat een vertrouwde zak ineens enkele tientallen grammen minder.

Dat is de essentie van krimpflatie: niet alleen de prijs verandert, maar ook de hoeveelheid waarvoor wordt betaald.

Recente controles van consumentenproducten laten zien dat de praktijk minder vaak wordt aangetroffen dan enkele jaren geleden. Verdwenen is zij echter allerminst. Bij tientallen onderzochte producten bleek de hoeveelheid te zijn verlaagd zonder dat de verkoopprijs in dezelfde verhouding naar beneden ging.

Het verraderlijke van krimpflatie zit vooral in de rekensom. Een verandering van enkele tientallen grammen of milliliters lijkt op het eerste gezicht beperkt.

Een fles die van 750 naar 700 milliliter gaat en even duur blijft, wordt omgerekend per liter ruim 7 procent duurder. Bij een verpakking die van 500 naar 450 milliliter krimpt, loopt de feitelijke prijsstijging bij een gelijkblijvende verkoopprijs op tot ruim 11 procent.

Dat soort verschillen zijn veel minder zichtbaar dan een prijskaartje dat plotseling met tientallen centen omhooggaat.

Voor de consument maakt het uiteindelijk weinig verschil hoe een fabrikant de verhoging doorvoert. Of een verpakking van drie euro naar €3,30 gaat, of voor drie euro ineens minder bevat: onderaan de streep wordt hetzelfde product duurder.

Opvallend is dat sommige producten niet voor het eerst worden verkleind. Zo zijn er verzorgingsproducten waarvan de inhoud in enkele jaren meerdere keren is teruggebracht. Een conditionerfles die ooit 300 milliliter bevatte, ging eerst naar 250 en vervolgens naar 200 milliliter.

Ook bij snoep en chocolade wordt aan verpakkingsgroottes gesleuteld. Van sommige bekende zakken verdween in een aantal jaren tientallen grammen inhoud.

Dat is voor consumenten lastig te volgen. Vrijwel niemand onthoudt immers hoeveel gram er drie jaar geleden precies in een zak zat. Fabrikanten veranderen ondertussen geregeld het ontwerp, formaat of uiterlijk van een verpakking, waardoor vergelijken nog moeilijker wordt.

Soms blijft het uiterlijk juist vrijwel ongewijzigd. Dan is de kans nog groter dat een klant ervan uitgaat hetzelfde product als altijd in het winkelmandje te leggen.

Voor Eindhoven bestaan geen aparte cijfers over de omvang van krimpflatie. Het verschijnsel wordt niet per stad of gemeente geregistreerd. Dat betekent echter niet dat de regio erbuiten valt.

De grote supermarktketens verkopen hun landelijk gevoerde assortiment ook in Eindhoven. Een verandering van een landelijke merkverpakking komt daardoor net zo goed terecht in de winkels in Woensel, Stratum, Tongelre, Gestel of Strijp.

Daarmee is krimpflatie voor Eindhoven vooral een consumentenkwestie. Niet omdat fabrikanten speciaal voor de stad andere verpakkingen maken, maar omdat iedere verandering uiteindelijk in de lokale boodschappenkar terechtkomt.

Dat kan extra opvallen in een periode waarin huishoudens toch al kritisch naar hun uitgaven kijken. De Nederlandse inflatie bedroeg in juli 3,2 procent ten opzichte van een jaar eerder. Energie en brandstoffen speelden daarbij een belangrijke rol, maar ook in de supermarkt zijn prijsveranderingen voor consumenten al langere tijd voelbaar.

Krimpflatie voegt daar een extra dimensie aan toe: de prijsstijging staat niet altijd duidelijk op het prijskaartje.

Voor consumenten is er eigenlijk maar één betrouwbare manier om producten te vergelijken: niet kijken naar de prijs van de verpakking, maar naar de prijs per kilogram, liter of andere meeteenheid.

Die informatie moet bij veel verpakte producten in de winkel worden vermeld. Een pot van €2,79 kan daardoor goedkoper lijken dan een pot van €2,99, terwijl de tweede verpakking door een grotere inhoud per kilo juist voordeliger is.

Dat wordt belangrijker naarmate fabrikanten meer verschillende verpakkingsformaten gebruiken.

Aanbiedingen maken de vergelijking nog ingewikkelder. Een kortingspercentage op een kleinere verpakking kan aantrekkelijk ogen, terwijl een concurrerend product zonder aanbieding per kilo of liter nog steeds goedkoper is.

Voor vaste klanten die jarenlang hetzelfde merk kopen, is dat een omslag. De vertrouwde verkoopprijs alleen zegt steeds minder.

Producenten voeren verschillende redenen aan voor het verkleinen van verpakkingen. Hogere grondstofprijzen, energie, transport en verpakkingskosten worden regelmatig genoemd. Ook duurzamere verpakkingen, gewijzigde recepturen of veranderende wensen van consumenten kunnen volgens fabrikanten een rol spelen.

Vanuit bedrijfseconomisch oogpunt kan een kleinere verpakking bovendien aantrekkelijk zijn omdat daarmee een bepaalde verkoopprijs behouden blijft.

Een fabrikant die een product onder de grens van bijvoorbeeld vier euro wil houden, kan kiezen tussen een hogere winkelprijs of minder inhoud. Voor de consument voelt een kleiner product bij dezelfde prijs mogelijk minder ingrijpend dan een forse verhoging op het schapkaartje.

Precies daarin zit tegelijkertijd de kritiek op krimpflatie: de werkelijke prijsstijging wordt minder zichtbaar.

Ook buiten Nederland staat het onderwerp inmiddels nadrukkelijk op de agenda.

Frankrijk verplicht grotere winkels sinds 2024 om consumenten tijdelijk te waarschuwen wanneer een product kleiner is geworden terwijl de prijs per hoeveelheid stijgt. Bij het betreffende artikel moet dan zichtbaar worden gemaakt dat de inhoud is afgenomen en wat dat betekent voor de prijs.

In Duitsland ging de discussie inmiddels nog een stap verder. Een rechter oordeelde dit jaar dat een bekende chocoladereep consumenten kon misleiden doordat de inhoud van 100 naar 90 gram was teruggebracht terwijl de verpakking vrijwel hetzelfde bleef. Alleen het nieuwe gewicht klein op de verpakking vermelden werd in die zaak niet voldoende gevonden.

Nederland kent zo'n algemene waarschuwing bij het winkelschap vooralsnog niet. Wel moet bij veel producten de prijs per meeteenheid worden vermeld. Daardoor heeft de consument in theorie de mogelijkheid om de werkelijke prijs te vergelijken.

In de praktijk vereist dat wel dat iemand er bewust naar kijkt.

Voor Eindhovense huishoudens zit daar misschien wel de belangrijkste les. Alleen bijhouden of een product duurder is geworden, is niet langer voldoende.

Een verpakking kan €3,49 blijven kosten en toch aanzienlijk in prijs zijn gestegen.

Wie werkelijk wil weten wat de boodschappen doen, moet daarom behalve het bedrag onderaan de kassabon ook af en toe naar de kleine cijfers in het schap kijken.

Want bij krimpflatie zit de prijsverhoging soms niet in wat je méér betaalt, maar in wat je minder mee naar huis krijgt.