Eindhoven bereidt fatbikevrije zones voor: gemeente wil klaarstaan zodra wet het toestaat

EINDHOVEN – Fatbikes verbieden op plekken waar ze voor gevaar en overlast zorgen? Eindhoven wil die mogelijkheid straks daadwerkelijk gaan gebruiken. De gemeente voert nu nog geen apart fatbikeverbod in, maar is begonnen met de voorbereidingen om gebieden aan te kunnen wijzen zodra landelijke regels daarvoor voldoende juridische ruimte bieden.

Daarmee kiest Eindhoven een opvallend actievere koers dan sommige andere gemeenten. De stad wil niet wachten tot alle landelijke regels zijn afgerond om vervolgens pas te gaan onderzoeken waar een verbod nodig zou kunnen zijn. Dit jaar moet al duidelijker worden op welke plekken in Eindhoven fatbikes voor de grootste problemen zorgen.

Het kan bijvoorbeeld gaan om drukke gebieden waar veel voetgangers, fietsers en jongeren bij elkaar komen. Van een verbod voor heel Eindhoven is geen sprake. De gedachte is juist om gericht gebieden aan te wijzen waar de verkeersveiligheid of overlast daar aanleiding toe geeft.

De gemeenteraad krijgt hierover opnieuw informatie zodra het stadsbestuur concrete locaties in beeld heeft.

De kwestie kwam begin februari nadrukkelijk op tafel in de gemeenteraad. CDA en D66 wilden weten of Eindhoven zich alvast kon voorbereiden op een lokaal verbod, zodat de stad niet opnieuw maanden hoeft te wachten wanneer de landelijke wetgeving eenmaal is aangepast.

Het college bleek daar positief tegenover te staan. Eindhoven wil dit jaar intern onderzoeken wat fatbikevrije zones voor de stad zouden betekenen en waar zo'n maatregel eventueel nodig zou zijn. Daarbij kan worden gekeken naar plekken waar relatief veel overlast of onveilige situaties worden gemeld.

Dat onderzoek betekent overigens niet dat alle onderzochte gebieden uiteindelijk ook verboden terrein worden. Voor iedere toekomstige zone zal de gemeente moeten kunnen onderbouwen waarom juist daar een bijzondere maatregel noodzakelijk is.

Het grote probleem is dat een fatbike juridisch nog steeds nauwelijks verschilt van een gewone elektrische fiets.

Zolang de motor maximaal 250 watt vermogen heeft, de ondersteuning stopt bij 25 kilometer per uur en de bestuurder zelf moet trappen, gelden in principe dezelfde verkeersregels als voor een normale e-bike. Er bestaat landelijk nog geen afzonderlijke voertuigcategorie waarmee gemeenten eenvoudig kunnen bepalen: deze fiets mag hier niet rijden en een andere elektrische fiets wel.

Dat maakt een afzonderlijk fatbikeverbod juridisch ingewikkeld. Gemeenten als Amsterdam en Enschede zijn desondanks al met lokale constructies aan de slag gegaan, maar Eindhoven kiest ervoor vooral de landelijke ontwikkeling af te wachten en ondertussen het voorbereidende werk te doen.

Die landelijke regels zijn inmiddels een stuk dichterbij gekomen. Het kabinet kondigde in april een aparte aanpak voor fatbikes aan. Daarbij wordt gewerkt aan criteria waarmee een fatbike juridisch kan worden onderscheiden van andere elektrische fietsen.

Het kabinet wil gemeenten vervolgens de mogelijkheid geven om fatbikevrije zones aan te wijzen. Ook wordt gewerkt aan een minimumleeftijd voor fatbikes en een helmplicht voor jongeren tot 18 jaar op elektrische fietsen en andere lichte elektrische voertuigen. De precieze afbakening van de fatbike wordt nog onderzocht.

Voor Eindhoven is vooral die landelijke definitie belangrijk. Zodra duidelijk is welke voertuigen juridisch als fatbike gelden, wordt een plaatselijk verbod veel beter uitvoerbaar en handhaafbaar.

Tot die tijd is het niet zo dat Eindhoven fatbikerijders ongemoeid laat.

Politiecontroles in de stad richten zich onder meer op opgevoerde fietsen, gashendels, rijden door rood licht en telefoongebruik tijdens het fietsen. Bij twee grote controles in het najaar van 2024 werden tientallen fatbikes voor technisch onderzoek meegenomen. Bij één actie ging het om dertig fietsen, bij een volgende controle om twaalf. Een deel werd daadwerkelijk in beslag genomen.

Ook de gemeente richt zich nadrukkelijk op jongeren en hun ouders. Eindhoven waarschuwt via de campagne 't Kan hard gaan voor opgevoerde elektrische fietsen en fatbikes. Vooral de combinatie van jonge bestuurders, hoge snelheid en beperkte verkeerservaring wordt als risico gezien.

Dat verkeersveiligheid in Eindhoven meer aandacht vraagt, bleek bovendien uit een analyse van ambulancedata. In 2024 kwamen ambulances bij 1.099 verkeersslachtoffers in de stad. De politie registreerde in dezelfde periode 207 slachtoffers.

Vooral jongeren en jongvolwassenen kwamen relatief vaak in de cijfers terug. Fietsers vormden de grootste groep slachtoffers. De cijfers laten niet zien dat al die ongevallen iets met fatbikes te maken hadden, maar geven Eindhoven wel veel meer informatie over locaties en groepen waar verkeersrisico's zich concentreren.

Die gegevens kunnen straks ook belangrijk worden bij de vraag waar een eventueel fatbikeverbod zin heeft.

Dat de gemeente de snelheid van elektrische fietsen inmiddels meeweegt bij de inrichting van de openbare ruimte, blijkt ook rond scholen.

Bij een Eindhovense schoolzone is dit jaar bewust een adviessnelheid van 15 kilometer per uur ook langs het fietspad aangegeven. De gemeente motiveerde die afwijkende keuze mede met de hoge snelheden waarmee fatbikes en elektrische fietsen daar kunnen rijden. Tegelijkertijd wordt momenteel breder gekeken naar de inrichting van schoolzones in de stad.

Daarmee verschuift de Eindhovense aanpak langzaam van alleen controleren en waarschuwen naar de vraag hoe de openbare ruimte kan worden aangepast aan steeds snellere elektrische fietsen.

Een bord waarmee uitsluitend fatbikes uit een deel van Eindhoven worden geweerd, staat er dus nog niet. Maar waar zo'n maatregel een jaar geleden vooral een theoretische mogelijkheid was, is Eindhoven inmiddels bezig met de voorbereiding.

De gemeente wil weten waar een verbod nodig zou kunnen zijn, het kabinet werkt aan de wettelijke gereedschapskist en het stadsbestuur heeft toegezegd de raad te informeren zodra mogelijke locaties concreter worden.

Daarmee lijkt de vraag in Eindhoven langzaam te verschuiven van óf de stad ooit fatbikevrije zones krijgt, naar waar die zones zouden moeten komen.