Eindhoven duikt weekend lang in wetenschap: van kernfusie en quantum tot robothond en sterren

EINDHOVEN – Wie wil weten hoe kernfusie werkt, zelf een robot wil programmeren of nieuwsgierig is naar quantumtechnologie, kan begin oktober op verschillende plekken in Eindhoven terecht. Tijdens het Weekend van de Wetenschap op zaterdag 3 en zondag 4 oktober openen onderzoeksinstellingen, musea en technische organisaties hun deuren. Eindhoven vormt dit jaar een van de speciale hotspots van het landelijke evenement.

Het landelijke thema is opnieuw de vraag hoe dingen werken. Dat begrip wordt in Eindhoven behoorlijk ruim genomen. Bezoekers kunnen zich verdiepen in energieonderzoek, programmeren en kunstmatige intelligentie, maar ook in televisiegeschiedenis, sterrenkunde, digitale kunst en de mogelijkheden van quantumtechnologie.

Een van de grootste programma's in de stad vindt zaterdag plaats bij energieonderzoeksinstituut DIFFER op de campus van de TU/e. Het gebouw aan De Zaale is van 12.00 tot 17.00 uur gratis toegankelijk. Normaal wordt hier onder meer fundamenteel onderzoek gedaan naar kernfusie en chemische vormen van energie.

Tijdens de open dag worden delen van dat onderzoek voor een breed publiek toegankelijk gemaakt. Bezoekers kunnen laboratoria bekijken, experimenten uitvoeren en kennismaken met plasma en kernfusie. Een VR-ervaring brengt bezoekers bovendien naar ITER, de experimentele fusiereactor die in Zuid-Frankrijk wordt gebouwd. Ook staan onder meer racen met magneten, het programmeren van een zonlichtsensor, plasmakunst en wetenschapsdemonstraties op het programma.

Kernfusie probeert in grote lijnen hetzelfde natuurkundige proces te benutten waarmee de zon energie produceert. Voor onderzoeksinstellingen is de technologie interessant omdat bij succesvolle toepassing grote hoeveelheden energie kunnen worden geproduceerd zonder de CO2-uitstoot van fossiele brandstoffen. Commerciële elektriciteitsproductie met kernfusie bestaat echter nog niet; wereldwijd wordt nog gewerkt aan de technische en economische haalbaarheid ervan.

Ook het Philips Museum haakt aan. Dat doet het met een onderwerp dat nauw verbonden is met de geschiedenis van Eindhoven: televisie. Op 2 oktober 1951 vond de eerste officiële Nederlandse televisie-uitzending plaats. Precies 75 jaar later besteedt het museum aandacht aan de techniek die televisie mogelijk maakte en aan de rol die Philips daarbij speelde.

Bezoekers kunnen historische beelden bekijken en kennismaken met de ontwikkeling van camera's, studioapparatuur en televisietechniek. Voor kinderen zijn er technische activiteiten. Het museum is zowel zaterdag als zondag van 11.00 tot 17.00 uur gratis toegankelijk in het kader van het wetenschapsweekend.

Op Strijp-S richt De Ontdekfabriek zich op een onderwerp dat zelfs voor volwassenen lastig uit te leggen kan zijn: quantummechanica. Kinderen van ongeveer 10 tot 15 jaar kunnen via spellen en puzzels kennismaken met begrippen als qubits, superpositie en quantumtunneling.

De workshop vindt zowel zaterdag als zondag plaats en is gratis, maar vooraf aanmelden is verplicht. Voor een regulier bezoek aan de rest van De Ontdekfabriek is afzonderlijk een toegangsbewijs nodig.

Ook SintLucas doet op Strijp-S mee. Daar ligt de nadruk vooral op zelf bouwen en experimenteren. Bezoekers kunnen aan de slag met techniek, voertuigen, elektronica en digitale creativiteit. Een van de programmaonderdelen laat deelnemers vanaf nul een eigen voertuig of constructie ontwerpen, terwijl bij andere activiteiten onder meer robotprogrammering aan bod komt.

Bij De Jonge Onderzoekers Eindhoven aan de Frederiklaan draait het eveneens om zelf doen. Jongeren kunnen er onder andere een kleine catamaran bouwen en testen, programmeren en borduren combineren, experimenteren met katrollen en een elektronische schakeling met RGB-leds bouwen.

De organisatie is beide dagen geopend. Op zaterdag loopt het programma van 11.00 tot 17.00 uur en op zondag van 10.00 tot 17.00 uur. Deelname is gratis.

Ook de Eindhovense hackerspace Hackalot opent zich tijdens het wetenschapsweekend voor bezoekers. Daar gaat het niet om hacken in de betekenis van digitale criminaliteit, maar om experimenteren met computers, elektronica, software en zelfgebouwde technologie. In het programma staan onder meer kennismaking met een hackerspace en activiteiten rond de basis van computerbeveiliging.

In de Bibliotheek Eindhoven komt wetenschap vanuit een heel andere hoek aan bod. Met behulp van een speciaal ontwikkelde chatbot kunnen kinderen als het ware een gesprek voeren met historische wetenschappers zoals Albert Einstein, Marie Curie en Charles Darwin. Het systeem gebruikt kunstmatige intelligentie om vragen over hun leven en wetenschappelijke werk te beantwoorden.

Daarnaast staat ruimtevaart en sterrenkunde op het programma. Wetenschapsjournalist Govert Schilling verzorgt een kindercollege over onder meer planeten, zwarte gaten en het ontstaan van het heelal.

Wie daarna liever daadwerkelijk naar boven kijkt, kan terecht bij het Dr. A.F. Philips Observatorium. De sterrenwacht aan de rand van het Stadswandelpark doet eveneens mee aan het Eindhovense programma.

Een opvallende toevoeging buiten de officiële Eindhovense hotspot is te vinden in het Evoluon. Het Next Nature Museum richt zich zondag op de vraag waar de grens tussen natuur en technologie komt te liggen.

Daar kunnen bezoekers kennismaken met robothond NEO en wordt aandacht besteed aan de mogelijke rol van dergelijke robots in de toekomst. Ook voedseltechnologie komt aan bod: bezoekers kunnen er kennismaken met een toepassing rond kweekvlees. De speciale activiteiten zijn tussen 11.00 en 17.00 uur gratis te bezoeken; voor de reguliere tentoonstellingen van het museum gelden de normale toegangsbewijzen.

Daarmee beperkt het wetenschapsweekend zich in Eindhoven niet tot één universiteitsgebouw of laboratorium. Deelnemende locaties liggen verspreid over onder meer het centrum, Strijp-S en de TU/e-campus. Ook MAD emergent art center doet mee met Digital Realities, waarbij technologie en digitale kunst elkaar raken.

Landelijk doen meer dan 300 organisaties mee aan Weekend van de Wetenschap. Vorig jaar werden ongeveer 120.000 bezoekers geteld. Het evenement wordt georganiseerd door NEMO Science Museum en richt zich vooral op het toegankelijk maken van wetenschap en technologie voor kinderen en hun ouders en grootouders.

De meeste activiteiten in Eindhoven zijn gratis. Voor sommige workshops of lezingen is vooraf aanmelden noodzakelijk en voor enkele onderdelen wordt entree gevraagd. Het programma kan per locatie en per dag verschillen.