Evolutie tussen stoeptegels: bioloog Menno Schilthuizen spreekt in Eindhoven over stadsnatuur

EINDHOVEN – Voor bijzondere natuur hoeft niemand per se naar een afgelegen bos of natuurgebied. Ook tussen huizen, straatstenen, gevels en achtertuinen speelt zich een wereld af waarin planten en dieren zich voortdurend aanpassen. Evolutiebioloog en schrijver Menno Schilthuizen vertelt daar donderdag 17 september over tijdens een lezing in Eindhoven.

De bijeenkomst in de Bibliotheek Eindhoven aan de Emmasingel heeft als titel Darwin in de achtertuin – Op ontdekkingsreis in je eigen stad. Schilthuizen richt zich daarbij nadrukkelijk op natuur die voor veel stadsbewoners vrijwel dagelijks binnen handbereik is, maar gemakkelijk over het hoofd wordt gezien.

Steden lijken op het eerste gezicht misschien geen ideale omgeving voor wilde natuur. Toch vormen bebouwing, warmte, kunstlicht, verkeer, tuinen en kleine stukjes groen samen een bijzonder ecosysteem. Dieren en planten die in zo'n omgeving leven, moeten omgaan met omstandigheden die soms sterk verschillen van die in het buitengebied.

Juist die aanpassingen vormen al jarenlang een belangrijk onderdeel van het onderzoek van Schilthuizen. Hij is evolutiebioloog bij Naturalis Biodiversity Center en hoogleraar aan de Universiteit Leiden. In zijn werk onderzoekt hij onder meer hoe soorten zich kunnen aanpassen aan veranderingen in hun leefomgeving.

Dat proces is soms dichter bij huis zichtbaar dan gedacht. Stedelijke populaties van planten en dieren kunnen andere eigenschappen ontwikkelen dan soortgenoten buiten de stad. Daarmee is de bebouwde omgeving niet alleen een plek waar natuur probeert te overleven, maar ook een gebied waar biologische veranderingen kunnen worden onderzocht.

Schilthuizen bracht dat onderwerp eerder onder de aandacht in Darwin in de stad. Voor dat boek kreeg hij in 2018 de Jan Wolkers Prijs voor het beste Nederlandse natuurboek. In 2025 verscheen Darwin in de achtertuin, waarin hij de aandacht nog nadrukkelijker richt op wat mensen zelf in hun directe omgeving kunnen ontdekken.

Tijdens de Eindhovense avond staat daarom ook de rol van amateuronderzoekers centraal. Voor het waarnemen en vastleggen van soorten zijn tegenwoordig veel meer hulpmiddelen beschikbaar dan enkele tientallen jaren geleden. Een mobiele telefoon, digitale foto's en online determinatiemiddelen maken het eenvoudiger om vondsten vast te leggen en kennis over planten en dieren te verzamelen.

Daarmee kan een achtertuin, balkon, plantsoen of groenstrook veranderen in een klein onderzoeksgebied. Niet alleen opvallende vogels of vlinders zijn daarbij interessant. Juist insecten, slakken en andere kleine soorten kunnen veel vertellen over de manier waarop een stad als leefgebied functioneert.

Het thema van de lezing sluit aan bij een bredere discussie over de ontwikkeling van Eindhoven. De stad groeit en verdicht, terwijl tegelijkertijd ruimte moet worden gevonden voor groen, wateropvang en natuur.

Eindhoven werkt onder meer aan de aanleg van 130 hectare nieuwe natuur en ongeveer twintig kilometer aan ecologische verbindingszones. Daarnaast wordt gewerkt aan een klimaatadaptatieprogramma dat de stad beter bestand moet maken tegen hitte, droogte en extreme regenval. Biodiversiteit maakt daar nadrukkelijk onderdeel van uit.

Ook bij bouwprojecten speelt groen inmiddels een grotere rol. De gemeente hanteert normen voor het toevoegen van groen bij nieuwe ontwikkelingen en stimuleert maatregelen zoals groene daken en gevels, nestvoorzieningen en het vergroenen van tuinen en straten.

De vraag hoe natuur zich handhaaft – en zelfs verandert – binnen een steeds intensiever gebruikte stad krijgt daardoor ook in Eindhoven steeds meer betekenis.

De lezing wordt gehouden tijdens het Groen Café Eindhoven, een gezamenlijk initiatief van verschillende natuur- en maatschappelijke organisaties in de stad. Het programma begint om 19.30 uur. Bezoekers kunnen vanaf 19.15 uur binnenlopen en de bijeenkomst duurt tot ongeveer 21.30 uur.

De toegang kost 5 euro. Vooraf reserveren is mogelijk via de Bibliotheek Eindhoven. https://dbre.op-shop.nl/23010/groen-cafe-darwin-in-de-achtertuin-op-ontdekkingsreis-in-je-eigen-stad/17-09-2026