Uitbuitingscontainer op Stadhuisplein laat verborgen kant van mensenhandel zien

EINDHOVEN – Hoe herken je iemand die wordt uitgebuit? En wanneer is een slechte werksituatie, een verdachte woonsituatie of criminele druk meer dan alleen een probleem? Op het Stadhuisplein in Eindhoven kunnen bezoekers daar donderdag 8 oktober op een bijzondere manier kennis mee maken. Een speciale uitbuitingscontainer laat zien hoe verschillende vormen van mensenhandel er in de praktijk uit kunnen zien.

De container staat van 10.00 tot 16.00 uur op het plein voor het stadhuis en is gratis toegankelijk. Bezoekers lopen door verschillende ingerichte ruimtes waarin situaties uit de praktijk worden nagebootst. Daarbij ligt de nadruk op arbeidsuitbuiting, seksuele uitbuiting en criminele uitbuiting.

Met de tijdelijke installatie wil Eindhoven mensen bewuster maken van een vorm van criminaliteit die zich voor een belangrijk deel buiten het zicht van de samenleving afspeelt. Mensenhandel hoeft daarbij niet te betekenen dat slachtoffers letterlijk worden opgesloten of over landsgrenzen worden vervoerd. Ook afhankelijkheid, intimidatie, misleiding, schulden en bedreiging kunnen ervoor zorgen dat iemand nauwelijks mogelijkheden ziet om aan een situatie te ontsnappen.

Een van de onderdelen gaat over arbeidsuitbuiting. Daarbij kunnen werknemers bijvoorbeeld sterk afhankelijk zijn van degene die niet alleen hun werk, maar ook hun huisvesting of vervoer regelt. Te lange werkdagen, nauwelijks zeggenschap over het eigen inkomen, slechte woonomstandigheden of het niet zelf kunnen beschikken over identiteitspapieren kunnen aanwijzingen zijn dat er meer speelt.

Vooral mensen in een kwetsbare positie kunnen afhankelijk raken van een werkgever of tussenpersoon. Niet ieder arbeidsconflict of slecht onderkomen betekent automatisch dat sprake is van mensenhandel. Vaak is het juist een combinatie van omstandigheden die reden geeft om verder te kijken.

CoMensha noemt onder meer extreem lange werkdagen, het niet zelf beschikken over paspoort of identiteitskaart en sociaal isolement als mogelijke signalen van uitbuiting. 

Ook seksuele uitbuiting komt in de container aan bod. Daarbij wordt zichtbaar gemaakt hoe iemand door dwang, geweld, chantage of afhankelijkheid gedwongen kan worden seksuele handelingen te verrichten of inkomsten af te staan.

Een derde onderdeel richt zich op criminele uitbuiting. Daarbij worden slachtoffers ingezet voor strafbare activiteiten. Dat kan variëren van diefstal en bedelarij tot het vervoeren of verkopen van drugs. Vooral bij jongeren kan de grens tussen vrijwillig meedoen en gedwongen doorgaan geleidelijk vervagen. Geld, status of cadeaus kunnen in eerste instantie als lokmiddel worden gebruikt, waarna dreiging, schulden of geweld iemand binnen het criminele circuit houden.

Ook iemand die aanvankelijk vrijwillig aan strafbare activiteiten begon, kan later slachtoffer van criminele uitbuiting worden wanneer verdergaan onder dwang gebeurt. 

Het doel van de Eindhovense actie is vooral om bezoekers beter naar hun omgeving te laten kijken. Slachtoffers zijn niet altijd direct als slachtoffer herkenbaar en vertellen vaak niet uit zichzelf wat er aan de hand is. Angst voor de uitbuiter, afhankelijkheid, schaamte, schulden of onzekerheid over hun verblijfs- of werksituatie kunnen daarbij een rol spelen.

De container sluit aan bij de landelijke aandacht voor mensenhandel in oktober. De landelijke Week tegen Mensenhandel wordt dit jaar gehouden van 12 tot en met 16 oktober. Daarbij wordt aandacht gevraagd voor het herkennen en melden van signalen van arbeids-, seksuele en criminele uitbuiting. 

Eindhoven organiseert rond het thema daarnaast bijeenkomsten voor professionals. Daarbij ligt de nadruk op het herkennen van signalen en op de vraag hoe vermoedens van mensenhandel verder moeten worden opgepakt. Deze bijeenkomsten zijn niet openbaar toegankelijk.