Paul (65) laat zien dat ook mannen klachten van het vrouwenhart kunnen hebben

EINDHOVEN – Jarenlang had Paul Aarts uit Sint-Oedenrode pijn en een beklemmend gevoel op zijn borst. Onderzoek naar de grote kransslagaders leverde geen duidelijke verklaring op. Pas na aanvullend onderzoek bleek waar het probleem zat: de kleinste bloedvaten van zijn hart konden verkrampen. Een aandoening die vaak in verband wordt gebracht met het vrouwenhart, maar die ook mannen kan treffen. Zijn verhaal staat centraal rond een actie waarmee medewerkers van het Catharina Ziekenhuis dinsdag aandacht vragen voor hart- en vaatziekten bij vrouwen.

Paul Aarts is inmiddels 65 jaar, maar zijn zoektocht naar de oorzaak van zijn klachten begon jaren geleden. Hij had regelmatig druk en een knijpend gevoel op de borst en kon plotseling extreem vermoeid raken. De klachten ontstonden niet alleen tijdens inspanning. Ook wanneer hij rustig lag, kon de pijn opkomen.

Een duidelijke oorzaak werd lange tijd niet gevonden. Dat werd mede bemoeilijkt doordat Aarts al sinds zijn jeugd problemen met zijn slokdarm heeft. Pijn op de borst kon daardoor verschillende oorzaken hebben. Onderzoek van zijn hart liet bovendien geen duidelijke vernauwingen in de grote kransslagaders zien.

Ondertussen werd zijn dagelijks leven steeds meer door de klachten bepaald. Aarts werkte als zelfstandig ondernemer en maakte jarenlang aanhangwagens. Zelfs de trap naar de showroom kon op slechte momenten al te veel zijn. Soms moest hij tijdens zijn werkzaamheden gaan zitten of liggen om bij te komen.

In de zomer van 2020 veranderde er iets. Aarts las in een krant een verhaal over hartklachten die relatief vaak bij vrouwen worden gezien. Hij herkende daarin vrijwel onmiddellijk zijn eigen klachtenpatroon.

Dat was opmerkelijk, want juist de koppeling met het vrouwenhart zou bij een man niet voor de hand liggen. Toch bracht die herkenning hem uiteindelijk op een ander spoor. Via zijn huisarts en specialisten volgde nader onderzoek naar de werking van zijn kransslagaders.

Een coronaire functietest bracht uiteindelijk duidelijkheid. Daarbij bleek dat het probleem niet werd veroorzaakt door een klassieke vernauwing van een grote kransslagader. De kleinste bloedvaten van zijn hart konden verkrampen. Dit worden microvasculaire spasmen genoemd.

Die kleine vaatjes zijn niet op dezelfde manier te beoordelen als de grote kransslagaders. Daardoor kan iemand wel degelijk hartgerelateerde klachten hebben terwijl bij eerder onderzoek geen belangrijke vernauwing wordt gevonden.

Juist voor patiënten met dit soort onverklaarde klachten is de diagnostiek de afgelopen jaren verder ontwikkeld. Bij een coronaire functietest kan worden onderzocht hoe de kransslagaders en de kleine bloedvaten reageren.

Daarbij kunnen artsen onder meer stoffen gebruiken waarmee gecontroleerd wordt of een vaatkramp kan worden opgewekt. Ook kan de doorbloeding van de kleinste bloedvaten worden onderzocht. Het Catharina Ziekenhuis past deze vorm van uitgebreide diagnostiek toe bij patiënten bij wie klachten passen bij zuurstoftekort van het hart, maar bij wie geen duidelijke obstructie in de grote kransslagaders wordt gevonden.

Voor Aarts betekende het onderzoek vooral dat zijn langdurige klachten eindelijk een medische verklaring kregen.

Daarmee waren ze echter niet verdwenen. Bij deze vorm van vaatproblemen kan behandeling ingewikkeld zijn. Artsen beschikken over verschillende medicijnen die de bloedvaten beïnvloeden, maar het effect verschilt van patiënt tot patiënt. Dosering en combinaties kunnen moeten worden aangepast en niet iedereen wordt volledig klachtenvrij.

Aarts voelde zich na het begin van zijn behandeling aanvankelijk duidelijk beter. Activiteiten als fietsen en skiën kwamen weer in beeld. Later namen de vermoeidheid en andere klachten echter opnieuw toe.

Zijn geschiedenis legt tegelijkertijd een gevoelig punt bloot in de discussie over het vrouwenhart.

Er bestaan belangrijke verschillen tussen mannen en vrouwen bij het ontstaan en herkennen van hart- en vaatziekten. Problemen met de kleinste bloedvaten en bepaalde vormen van vaatkramp worden relatief vaak bij vrouwen vastgesteld. Ook kunnen risicofactoren en klachtenpatronen verschillen.

Dat betekent echter niet dat deze aandoeningen uitsluitend bij vrouwen voorkomen.

De term vrouwenhart is dan ook geen medische diagnose. Het is vooral een verzamelterm geworden voor verschillen in hart- en vaatziekten tussen mannen en vrouwen en voor aandoeningen die bij vrouwen relatief veel voorkomen of in het verleden onvoldoende werden herkend.

Het verhaal van Aarts laat zien waarom die nuance belangrijk is. Wanneer problemen met kleine bloedvaten uitsluitend als vrouwelijk worden gezien, bestaat het risico dat mannen met vergelijkbare klachten zichzelf daarin niet herkennen of dat bij onderzoek minder snel aan deze mogelijkheid wordt gedacht.

De aandacht voor de kleine bloedvaten van het hart neemt ondertussen toe. Ook binnen het Catharina Ziekenhuis wordt verder onderzoek gedaan naar patiënten die pijn op de borst hebben zonder dat de gebruikelijke onderzoeken een duidelijke vernauwing laten zien.

Cardioloog Fabienne Vervaat kreeg samen met biomedisch ingenieur Bettine van Willigen van Amsterdam UMC eind 2025 een onderzoeksbeurs van de Hartstichting. Zij onderzoeken of problemen in de kleinste bloedvaten in de toekomst gemakkelijker kunnen worden opgespoord met informatie uit bestaande CT-scans.

Dat zou belangrijk kunnen zijn omdat uitgebreid functieonderzoek van de kransslagaders nu een invasieve procedure is. Een methode waarmee eerder en minder belastend kan worden vastgesteld of de kleine bloedvaten een rol spelen, kan de weg naar een diagnose verkorten.

Ook Aarts werkt mee aan wetenschappelijk onderzoek. Na zijn eigen langdurige zoektocht vindt hij het belangrijk dat toekomstige patiënten mogelijk eerder duidelijkheid krijgen.

De aandacht voor hart- en vaatziekten bij vrouwen blijft volgens actuele cijfers relevant. In Nederland leven naar schatting bijna 1,8 miljoen mensen met een hart- of vaatziekte. In 2024 overleden 19.050 vrouwen en 19.039 mannen aan hart- en vaatziekten. Dat komt gemiddeld neer op 52 vrouwen en 52 mannen per dag.

Hoewel de sterftecijfers vrijwel gelijk zijn, verschillen bepaalde aandoeningen, risico's en ziektebeelden tussen mannen en vrouwen. Problemen met kleine vertakkingen van de kransslagaders worden bijvoorbeeld vaker bij vrouwen gezien.

Het vergroten van kennis over die verschillen vormt een belangrijk onderdeel van Wereld Hart Dag.

Medewerkers van het Catharina Ziekenhuis brengen die boodschap dinsdag 29 september letterlijk de Eindhovense straten op. Artsen, verpleegkundigen en andere medewerkers trekken na hun werk rode sportkleding aan voor de Dress Red Day Walk | Run.

De deelnemers leggen een route van tien kilometer door Eindhoven af die de vorm van een hart heeft.

Om 16.50 uur verzamelen de deelnemers zich voor een gezamenlijke foto bij de hoofdingang van het ziekenhuis aan de Michelangelolaan. Tien minuten later vertrekken de wandelaars voor hun tocht van tien kilometer.

De hardlopers beginnen eerst met een gezamenlijke warming-up en starten om 17.30 uur. Zij kunnen tien kilometer lopen of de route tweemaal afleggen en daarmee twintig kilometer volbrengen.

Ook verschillende cardiologen doen mee. Cardioloog Maarten van den Broek kiest voor de twintig kilometer. De deelnemers keren in de loop van de avond terug bij het ziekenhuis.

De Eindhovense actie valt samen met Wereld Hart Dag, die jaarlijks op 29 september wordt gehouden. Voor het Catharina Ziekenhuis is het tegelijkertijd een manier om aandacht te vragen voor betere herkenning van hart- en vaatziekten bij vrouwen.

Maar juist het verhaal van Paul Aarts voegt daar een tweede boodschap aan toe.

Meer aandacht voor verschillen tussen mannen en vrouwen kan ervoor zorgen dat patiënten eerder de juiste diagnose krijgen. Tegelijkertijd moet worden voorkomen dat aandoeningen daardoor zo sterk aan één geslacht worden gekoppeld dat andere patiënten buiten beeld raken.

Een man kan immers dezelfde problemen met de kleinste bloedvaten van het hart krijgen.

Aarts weet inmiddels uit eigen ervaring hoe lang de weg naar die constatering kan zijn.