Eindhoven staat stil bij einde Tweede Wereldoorlog in Azië tijdens Indië-herdenking

EINDHOVEN – Bij het Indisch en Moluks Gedenkteken in Eindhoven werd zaterdag 15 augustus stilgestaan bij het einde van de Tweede Wereldoorlog in Azië en de gevolgen die de oorlog en de jaren daarna hebben gehad voor honderdduizenden mensen uit voormalig Nederlands-Indië. Persoonlijke verhalen, muziek en een kranslegging vormen belangrijke onderdelen van de herdenking op het terrein van Vitalis Peppelrode.

Op 15 augustus 1945 capituleerde Japan. Voor het Koninkrijk der Nederlanden betekende dat het einde van de Tweede Wereldoorlog. Waar Nederland in mei al de bevrijding van de Duitse bezetting had meegemaakt, duurde de oorlog in Azië nog enkele maanden voort. Jaarlijks worden op 15 augustus de slachtoffers van de oorlog tegen Japan en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië herdacht.

Ook Eindhoven heeft inmiddels een vaste herdenkingsplek. Bij woonzorgcentrum Vitalis Peppelrode staat sinds september 2021 het Indisch en Moluks Gedenkteken. Het monument bestaat uit een bronzen koffer, gemaakt door kunstenares Marleen de Man. De koffer verwijst naar het gedwongen vertrek en de migratie van veel Indische en Molukse families die hun bestaan in Indonesië achter zich moesten laten en in Nederland opnieuw begonnen.

Tijdens de Eindhovense herdenking krijgen niet alleen officiële plechtigheden een plaats. Verschillende mensen met wortels in voormalig Nederlands-Indië delen hun eigen familiegeschiedenis. Daarmee komt nadrukkelijk ook de vraag aan bod hoe oorlog, verlies en gedwongen vertrek doorwerken bij kinderen, kleinkinderen en inmiddels ook achterkleinkinderen.

Loco-burgemeester Stijn Steenbakkers is namens het gemeentebestuur aanwezig en legt namens de inwoners van Eindhoven een krans bij het gedenkteken. Ook andere deelnemers leggen bloemen en kransen. De muzikale omlijsting wordt onder meer verzorgd door muzikanten van Philharmonie Brainport, Duo Twice en een tifagroep.

Juist het doorgeven van persoonlijke verhalen krijgt landelijk steeds meer nadruk. Het thema van de Nationale Herdenking 15 augustus 1945 is dit jaar 'Groeien in bewustzijn; luisteren, begrijpen en doorgeven'. Volgens de landelijke organisatie zijn er inmiddels op meer dan 75 plaatsen in Nederland en Indonesië herdenkingsbijeenkomsten rond 15 augustus.

Dat Eindhoven tegenwoordig een eigen jaarlijkse regionale herdenking heeft, is relatief nieuw. Jarenlang werd de regionale bijeenkomst in Geldrop gehouden. Daar vond de herdenking sinds 1999 plaats. In 2024 verhuisde de officiële regionale bijeenkomst naar Eindhoven en werd bij Peppelrode voor het eerst de jaarlijkse Eindhovense Indië-herdenking gehouden.

Het monument zelf was er toen al enkele jaren. Het werd op 25 september 2021 onthuld, nadat binnen de Eindhovense Indische en Molukse gemeenschap behoefte was ontstaan aan een vaste plaats waar nabestaanden en nieuwe generaties gezamenlijk konden herdenken.

De bronzen koffer is daarbij bewust gekozen als symbool. Veel families verlieten na de oorlog en tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd hun geboorteland met slechts een beperkt deel van hun bezittingen. Voor een deel van de Molukse gemeenschap volgde in 1951 de overkomst naar Nederland van KNIL-militairen en hun gezinnen.

De Japanse capitulatie op 15 augustus 1945 betekende bovendien niet dat onmiddellijk vrede ontstond in Nederlands-Indië. Twee dagen later riepen Soekarno en Mohammed Hatta de onafhankelijke Republiek Indonesië uit. Daarna volgde een gewelddadige periode en uiteindelijk de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog.

Tijdens herdenkingen wordt daarom niet uitsluitend teruggekeken naar de Japanse bezetting. Ook de onrust, het geweld, de ontheemding en de migratie in de jaren daarna vormen een belangrijk onderdeel van veel Indische en Molukse familiegeschiedenissen.

Met de jaarlijkse bijeenkomst bij Peppelrode krijgt die geschiedenis in Eindhoven een zichtbare plaats. Niet alleen om slachtoffers te herdenken, maar ook om verhalen die steeds minder uit eerste hand kunnen worden verteld door te geven aan volgende generaties.