Eindhoven trekt met film, radio en elektronische muziek door Heeze

HEEZE/EINDHOVEN – Eindhoven als filmstad, jonge Italianen die hun vaderland achterlieten om bij Philips te gaan werken en een eigenzinnige geluidskunstenaar die in het NatLab de elektronische muziek hielp uitvinden. Tijdens de Brabantsedag in Heeze krijgt de Eindhovense geschiedenis op zondag 30 augustus een opvallend prominente plaats.

De 67e editie van de theaterparade staat in het teken van ‘Alles uit de kast’. De zestien wagenbouwersgroepen kregen de opdracht een bijzonder verhaal uit het voormalige Hertogdom Brabant te kiezen dat niet eerder tijdens de parade is uitgebeeld. Het onderwerp moet zich bovendien minstens vijftig jaar geleden hebben afgespeeld.

Tussen verhalen over roversbendes, kunstenaars, koningen, rampen en uitvinders duikt Eindhoven dit jaar maar liefst drie keer op. Vriendenkring Hopeloos opent de wedstrijdparade met het verhaal van Italiaanse arbeidsmigranten bij Philips. Vriendenkring Van Gaal brengt een ode aan elektronisch-muziekpionier Kid Baltan. Titelverdediger Bloed, Zweet & Tranen laat vervolgens zien hoe een grote Eindhovense filmdroom spectaculair uiteenspatte.

De meest filmische bijdrage komt van Bloed, Zweet & Tranen. De Heezer wagenbouwersgroep, die in 2025 werd uitgeroepen tot algemeen winnaar van de Brabantsedag, verschijnt als veertiende in de parade met Phillywood – Filmdroom valt in duigen.

Het verhaal speelt zich af in het Eindhoven van de jaren dertig. Philips zag mogelijkheden in de snel opkomende geluidsfilm en waagde zich aan een eigen filmstudio. Op Strijp ontstond een voor Nederland ongekend filmcomplex, compleet met moderne opnameapparatuur, grote decors, lichtinstallaties en technische voorzieningen.

De ambitie was nauwelijks bescheiden. Eindhoven moest uitgroeien tot het Hollywood van de Lage Landen. In de studio werd gewerkt aan Willem van Oranje, een historische productie uit 1934 die wordt beschouwd als de eerste Nederlandse gesproken geluidsfilm. De film moest aantonen dat Nederland technisch en artistiek kon concurreren met de internationale filmindustrie.

De werkelijkheid bleek weerbarstiger. Willem van Oranje werd geen publiekssucces en de gedroomde Eindhovense filmindustrie kwam niet van de grond. Het eerste grote project van Phillywood werd ook het laatste.

Voor Bloed, Zweet & Tranen biedt die mislukking juist volop theatraal materiaal. Achter de technische vooruitgang en de grootse decors schuilt een verhaal over ambitie, zelfoverschatting en de kwetsbaarheid van een droom. Daarmee past Phillywood naadloos binnen het thema van deze editie: een vrijwel verdwenen hoofdstuk uit de Eindhovense geschiedenis wordt letterlijk opnieuw uit de kast gehaald.

De verbinding met Eindhoven is al vanaf de eerste wedstrijdwagen zichtbaar. Vriendenkring Hopeloos start met La Radio del Signor Frits – Op de frequentie van heimwee klinkt Italië.

De groep richt zich op jonge Italiaanse arbeidsmigranten die eind jaren vijftig naar Eindhoven kwamen om in de radiofabrieken van Philips te werken. Het snelgroeiende elektronicaconcern had arbeidskrachten nodig en wierf daarvoor ook buiten Nederland. De nieuwkomers vonden werk en toekomstperspectief, maar lieten tegelijkertijd familie, vrienden en het vertrouwde leven in Italië achter.

In het verhaal van Hopeloos wordt de radio meer dan een product dat in de fabriek van de lopende band rolt. Het toestel wordt een denkbeeldige verbinding met thuis. Tussen machines, fabriekssirenes en onbekende Nederlandse stemmen klinkt de muziek van Italië, op een frequentie waarop hoop en heimwee elkaar ontmoeten.

Daarmee belicht de groep niet alleen de industriële groei van Eindhoven, maar ook de mensen die daaraan hebben bijgedragen. De ontwikkeling van de stad is immers niet uitsluitend een geschiedenis van fabrieken, uitvindingen en directeuren. Het is ook het verhaal van duizenden arbeiders die van elders kwamen en in Eindhoven een nieuw bestaan probeerden op te bouwen.

De derde Eindhovense bijdrage klinkt experimenteler. Vriendenkring Van Gaal brengt met startnummer zes een eerbetoon aan Kid Baltan, het pseudoniem van componist en theatermaker Dick Raaijmakers.

Raaijmakers werkte in de jaren vijftig bij het Philips Natuurkundig Laboratorium in Eindhoven. Daar experimenteerde hij met banden, oscillatoren en elektronische klanken in een periode waarin elektronische muziek nog nauwelijks bestond. Onder de naam Kid Baltan maakte hij samen met onder anderen Tom Dissevelt enkele van de vroegste Nederlandse voorbeelden van elektronische populaire muziek.

Wat destijds voor veel luisteraars vreemd en futuristisch moet hebben geklonken, kan achteraf worden gezien als een voorloper van de elektronische muziek die decennia later de hitlijsten, clubs en festivals zou veroveren. De creatie van Van Gaal maakt daarmee zichtbaar dat Eindhoven niet alleen apparaten produceerde waarmee muziek kon worden afgespeeld, maar ook een plaats was waar nieuwe muziek daadwerkelijk werd uitgevonden.

Hoewel Eindhoven een duidelijke rode draad vormt, reikt de parade ver buiten de grenzen van de Lichtstad. Na de Italiaanse radiodroom volgen onder meer Dina met de Dartele Ogen van Vriendenkring De Rijten en De Bossche Schandhuik van Vriendenkring Snoeyen. Bouwerij Skôn brengt de Tilburgse instrumentenfabriek van Mathieu Kessels opnieuw tot leven, terwijl Ge Wit ’t Oit Noit Nie een historische meesterproef voor bakkers verbeeldt.

Verderop in de parade verschijnen het werk van kunstenaar Pierre Alechinsky, de ontdekking van de mosasauriër, de wereld achter Holle Bolle Gijs en de Olympische Zomerspelen van Antwerpen in 1920. Ook de Bende van de Witte Veer, de buskruitramp van Bergen op Zoom, de verborgen verlangens van koning Willem II en zwaartransportpionier Stoof Breda krijgen een plaats in de stoet.

De parade wordt buiten mededinging geopend door gelegenheidsgroep Veurop L.P.G. De precieze inhoud van de openingsact wordt door de organisatie vooralsnog geheimgehouden.

Met huizenhoge rijdende decors, muziek, kostuums en meer dan tweeduizend acteurs verandert het centrum van Heeze tijdens de Brabantsedag in een langgerekt openluchttheater. Jaarlijks trekt het evenement tienduizenden bezoekers.

De Eindhovense verhalen laten daarbij verschillende kanten van dezelfde stad zien. Phillywood verbeeldt de grootheidsdroom van een technologiebedrijf. De Italiaanse Philipsarbeiders vertegenwoordigen de menselijke geschiedenis achter de industrialisatie. Kid Baltan staat voor de experimenten die in stilte de muziek van de toekomst voorbereidden.

Juist die combinatie maakt de geschiedenis herkenbaar. Niet iedere droom slaagt, niet iedere pionier krijgt onmiddellijk erkenning en niet iedereen die aan de groei van een stad bijdraagt, belandt vanzelf in de geschiedenisboeken. Op 30 augustus rollen hun verhalen alsnog door de straten van Heeze. 

De pre-parade begint om 12.30 uur en de theaterparade start om 13.30 uur. https://www.brabantsedag.nl/