Van Euro Cinema tot LAB-1: de bioscoop aan de Keizersgracht waar generaties Eindhovenaren films zagen

EINDHOVEN – De naam op de gevel veranderde meerdere keren, filmrollen maakten plaats voor digitale projectie en de traditionele bioscoop werd uiteindelijk ook een plek voor concerten, feesten en evenementen. Maar achter de deuren van Keizersgracht 19 wordt al bijna een halve eeuw naar films gekeken. Voor veel Eindhovenaren zal het gebouw altijd verbonden blijven aan één naam: Euro Cinema.

Wie tegenwoordig LAB-1 aan de Keizersgracht binnenloopt, stapt een gebouw binnen waarin nog verrassend veel van de oude bioscoopgeschiedenis aanwezig is. Vooral in de grote zaal, met het balkon en de karakteristieke inrichting, is de sfeer van vroeger nog herkenbaar.

Die geschiedenis begon in 1978.

Aan de Keizersgracht werd een compleet nieuw bioscoopcomplex gebouwd. Het bouwproces was intensief: van het heien van de palen en het bereiken van het hoogste punt tot het installeren van de bioscoopstoelen, de projectieapparatuur en uiteindelijk de officiële opening.

Op 23 maart 1978 gingen de deuren van Euro Cinema officieel open. Eindhoven kreeg daarmee vijf bioscoopzalen onder één dak.

Dat was eind jaren zeventig iets anders dan de grote bioscoopcomplexen die bezoekers tegenwoordig gewend zijn. Euro Cinema werd destijds zelfs aangekondigd als de opening van vijf bioscopen tegelijk.

Het concept maakte het mogelijk om meerdere films naast elkaar te vertonen. De ene bezoeker kon voor een grote actiefilm komen, terwijl een paar deuren verder een heel andere productie draaide.

Euro Cinema richtte zich in belangrijke mate op populaire publieksfilms en actiefilms. In de eerste jaren stonden ook nachtfilms op het programma. Twee zalen waren voorzien van magnetisch filmgeluid, destijds een technisch verschil dat voor de bioscoopervaring aanzienlijk kon zijn.

Voor een generatie Eindhovenaren werd de Keizersgracht daardoor een vast onderdeel van een avondje stad.

Eerst kijken welke film draaide, kaartjes halen, wachten in de foyer en daarna door een van de gangen naar de zaal. Geen streamingdienst waarop een titel enkele weken later thuis beschikbaar was. Een nieuwe grote film wilde je op het witte doek zien.

Ook achter de schermen zag de bioscoopwereld er volledig anders uit.

Films werden op celluloid aangeleverd en vanuit de projectieruimte afgespeeld. De historische filmopnamen van de bouw en opening van Euro Cinema laten ook de filmrollen en projectieapparatuur zien waarmee de zalen werden bediend.

Daarmee hoort het gebouw aan de Keizersgracht bij een tijdperk waarin een bioscoop nog letterlijk met kilometers filmmateriaal werkte.

Het was bovendien een periode waarin de bioscoop veel meer dan tegenwoordig een van de plaatsen was waar een nieuwe film voor het eerst echt tot leven kwam. Grote affiches, kartonnen reclamestandaards en verlichte posterbakken maakten al in de foyer duidelijk welke producties eraan kwamen.

Dat Euro Cinema meer was dan alleen een verzameling filmzalen blijkt ook uit foto's die door de jaren heen in Eindhoven zijn gemaakt. Zo ook een bezoek van Jomanda, Johan Vlemmix en Emile Ratelband aan de bioscoop op 25 februari 2005.

Drie dagen eerder, op 22 februari 2005, vond in Rotterdam de aangekondigde première plaats van Jomanda – Geloof, Hoop en Liefde. Johan Vlemmix was bij die productie betrokken en had de natuurbeelden verzorgd die in de dvd werden gebruikt. De muziek was afkomstig van Hans van Hemert.

De Eindhovense foto werd dus kort na die Rotterdamse presentatie gemaakt. Euro Cinema was dus ook buiten de gewone filmvoorstellingen een ontmoetingsplek waar bekende Nederlanders en bijzondere gezelschappen over de vloer kwamen.

Op de foto uit februari 2005 zit bovendien een aardig stukje bioscoopgeschiedenis verstopt.

Achter het gezelschap is in een verlichte posterbak reclame te zien voor Kameleon 2. De film draaide toen nog niet in de Nederlandse bioscopen. Pas enkele maanden later ging de familiefilm in roulatie.

De belangstelling bleek groot. Begin juli 2005, acht dagen nadat de film in de bioscopen was verschenen, waren al 100.000 kaartjes verkocht. Uiteindelijk groeide Kameleon 2 dat jaar door naar meer dan 400.000 bezoekers.

Zo vertelt één foto uit de foyer eigenlijk meerdere verhalen tegelijk: over Euro Cinema zelf, over een opmerkelijke bijeenkomst in februari 2005 en over de manier waarop bioscopen maanden voor een première al reclame maakten voor films die eraan kwamen.

Ondertussen veranderde de bioscoopwereld.

Nieuwe complexen werden groter, geluidssystemen verbeterden en bezoekers verlangden steeds meer comfort. Ook de manier waarop films werden verspreid veranderde ingrijpend.

Na ongeveer dertig jaar kwam uiteindelijk een einde aan de naam Euro Cinema.

In 2009 werd het complex aan de Keizersgracht Service Bioscoop ZIEN. Het gebouw bleef dus bioscoop, maar het concept veranderde. Bezoekers kregen meer ruimte rond hun stoel en konden tijdens de voorstelling eten en drinken bestellen. Een druk op een knop was voldoende om een medewerker naar de stoel te laten komen.

Voor vaste bezoekers moet het vertrouwde gebouw daardoor tegelijkertijd bekend en nieuw hebben aangevoeld.

De zalen waren er nog. De locatie was hetzelfde. Maar de traditionele Euro Cinema was verdwenen.

De servicebioscoop paste bij een ontwikkeling die overal in Nederland zichtbaar werd. Bioscopen probeerden zich niet alleen meer met het filmaanbod te onderscheiden, maar ook met comfort en horeca.

Een filmavond moest een completer avondje uit worden.

ZIEN hield het concept bijna tien jaar vol. In april 2018 kwam daar abrupt verandering in toen de onderneming achter de bioscoop failliet werd verklaard. De bioscoop bleef aanvankelijk nog draaien terwijl mogelijkheden voor een vervolg werden onderzocht.

Voor Keizersgracht 19 ontstond daarmee voor het eerst serieus de vraag wat er met het gebouw zou gebeuren.

Na veertig jaar film was het voortbestaan als bioscoop niet langer vanzelfsprekend.

De organisatie die uiteindelijk in het pand terechtkwam, was op dat moment al enkele jaren actief in Eindhoven.

LAB-1 begon in 2013 als tijdelijk initiatief in het voormalige Philips Natuurkundig Laboratorium, het NatLab, op Strijp-S. In 2017 volgde een tijdelijke vestiging in Mariënhage.

Het concept was vanaf het begin breder dan alleen films vertonen. Film moest worden gecombineerd met muziek, kunst, evenementen en andere vormen van cultuur.

Toen de voormalige Euro Cinema en ZIEN aan de Keizersgracht beschikbaar kwamen, beschikte Eindhoven ineens over een bestaand bioscoopgebouw dat goed bij dat concept paste.

LAB-1 nam het complex in 2018 over. Na de verbouwing gingen de deuren aan de Keizersgracht in februari 2019 onder de nieuwe naam op open.

Opmerkelijk is dat LAB-1 bij de veranderingen niet probeerde alle sporen van Euro Cinema uit het gebouw te verwijderen.

Integendeel.

Juist de ouderwetse uitstraling werd onderdeel van het karakter van de locatie. De huidige Cinema 1 wordt door LAB-1 zelf nog altijd omschreven als de beroemde oude Euro Cinema-zaal uit 1978. Het interieur is er voor een belangrijk deel intact gebleven en ook het balkon herinnert nog direct aan de oorspronkelijke bioscoop.

Wie daar plaatsneemt, zit dus feitelijk nog steeds in een zaal waarin Eindhovenaren eind jaren zeventig al naar de film gingen.

Dat is uitzonderlijk in een stad die in de afgelopen halve eeuw op veel plaatsen ingrijpend is veranderd.

De functie van het gebouw is onder LAB-1 wel veel breder geworden.

Er draaien nog altijd films, variërend van Hollywoodproducties tot muziekfilms, klassiekers, documentaires en arthouse. Maar dezelfde locatie wordt tegenwoordig ook gebruikt voor live-muziek, comedy, dj-avonden, exposities, quizzen en andere evenementen.

De voormalige bioscoopfoyer is daarmee opnieuw een ontmoetingsplaats geworden.

Alleen de invulling veranderde.

Waar bezoekers in 1978 naar binnen liepen voor een filmrol die vanuit een projectiecabine op het doek werd gezet, kan iemand er nu overdag iets drinken, 's avonds een film bekijken en later op dezelfde locatie bij een concert of feest terechtkomen.

Euro Cinema. ZIEN. LAB-1.

Drie namen voor hetzelfde adres en drie verschillende perioden uit de Eindhovense bioscoopgeschiedenis.

Euro Cinema stond voor de klassieke multiplex van de jaren zeventig en tachtig: vijf zalen, filmrollen, grote affiches, nachtvoorstellingen en populaire publieksfilms.

ZIEN maakte er vanaf 2009 een servicebioscoop van, waar comfort en bediening onderdeel werden van de voorstelling.

LAB-1 voegde daar vanaf 2019 weer een nieuwe laag aan toe door film te combineren met muziek, cultuur en evenementen.

Maar wie door het gebouw loopt en goed kijkt, kan nog altijd stukken van 1978 terugvinden.

Misschien is dat wel de grootste bijzonderheid van Keizersgracht 19. In een stad waarin bioscopen kwamen en gingen, bleef hier dezelfde functie bijna vijftig jaar bestaan.

De letters Euro Cinema zijn al lang van de gevel verdwenen.

Voor veel Eindhovenaren is de naam echter nooit helemaal weggegaan.