Van kerkstudio in Eindhoven tot multimediaal nieuwsmerk: Omroep Brabant 50 jaar

EINDHOVEN – Een voormalige kerk in Stratum, een klein team journalisten en enkele uren radio per dag. Veel meer was er niet toen Omroep Brabant op 1 september 1976 voor het eerst de ether in ging. Vijftig jaar later bereikt de regionale omroep dagelijks honderdduizenden Brabanders via radio, televisie en digitale kanalen. Op dinsdag 1 september wordt het jubileum gevierd. Daarbij speelt Eindhoven, de stad waar het allemaal begon, opnieuw een prominente rol.

De geschiedenis van Omroep Brabant begint aan de Heggeranklaan in Eindhoven. In de voormalige gereformeerde Petrakerk was in 1976 een radiostudio gebouwd. Daar sprak de toen 26-jarige Els van Essen de eerste woorden die via de zender de regio in gingen: „Dit is Omroep Brabant vanuit Eindhoven.”

Van een provinciale omroep zoals die tegenwoordig bekend is, was toen nog geen sprake. Omroep Brabant begon als experiment in Zuidoost-Brabant. De landelijke overheid wilde weten of zelfstandige regionale radio werkelijk iets kon toevoegen aan het bestaande omroepbestel.

Pas kort voor de eerste uitzending kwam daarvoor officieel groen licht. Het verzorgingsgebied bestond uit 33 gemeenten met samen ruim 600.000 inwoners. Vanuit Eindhoven werd aanvankelijk ongeveer veertien uur per week uitgezonden. Het radiosignaal kwam via een FM-zender in Mierlo bij de luisteraars terecht.

De hele organisatie bestond in de beginperiode uit negentien medewerkers. Computers, smartphones, internet en digitale montagesystemen bestonden voor de redactie nog niet. Nieuws werd uitgetypt, geluidsmateriaal zat op banden en platen en verslaggevers moesten voor vrijwel ieder verhaal fysiek op pad.

Juist daardoor stond de omroep dicht bij de regio. Naast politiek en grote nieuwsgebeurtenissen was er veel aandacht voor praktische informatie uit steden en dorpen. Regionale radio moest niet Hilversum in het klein worden, maar een medium dat zich bezighield met onderwerpen die voor inwoners van Zuidoost-Brabant direct van betekenis waren.

Het experiment sloeg aan.

Dat succes betekende echter niet dat de toekomst van de jonge omroep verzekerd was. Enkele jaren na de start ontstond onzekerheid over de financiering en daarmee zelfs over het voortbestaan.

In 1979 kwam vanuit Zuidoost-Brabant een grote actie op gang om Omroep Brabant in de lucht te houden. De campagne leverde uiteindelijk ongeveer 165.000 handtekeningen op. Ze werden in Den Haag aangeboden aan de toenmalige voorzitter van de Tweede Kamer, Dick Dolman.

De omvang van die actie zegt veel over de plaats die de omroep in slechts enkele jaren had gekregen. Wat in Eindhoven als tijdelijk experiment was begonnen, werd door een groot deel van het publiek inmiddels beschouwd als een eigen regionale nieuwsvoorziening.

Omroep Brabant bleef bestaan.

Het duurde vervolgens nog jaren voordat daadwerkelijk de hele provincie via regionale radio werd bediend. Pas in 1989 kwamen er ook uitzendingen voor de regio's rond Breda, Tilburg en Den Bosch. Daarmee kreeg de naam Omroep Brabant steeds meer de betekenis die hij tegenwoordig heeft.

Televisie liet nog langer op zich wachten.

Een bijzonder voorproefje was er op 1 september 1981. Ter gelegenheid van het vijfjarig bestaan maakte de omroep een televisieprogramma dat via Nederland 2 werd uitgezonden. Het bleef bij die ene proef. Structurele regionale televisie kwam er pas in 1997.

Daarna veranderde het medialandschap in hoog tempo. Eerst werd internet een steeds belangrijker onderdeel van de nieuwsvoorziening, vervolgens kwamen apps en sociale media en sinds 2023 heeft de omroep met Brabant+ ook een eigen streamingplatform waarop programma's en documentaires on demand zijn te bekijken.

De hoofdvestiging bevindt zich inmiddels niet meer in Eindhoven. De studio's en redacties zitten tegenwoordig op Science Park Eindhoven in Son. De band met de stad is echter nooit helemaal verdwenen. Zelfs het postadres en telefoonnetnummer verwijzen nog naar Eindhoven.

De oude Petrakerk aan de Heggeranklaan staat eveneens nog altijd overeind. Waar ooit nieuwslezers, verslaggevers en technici de eerste regionale uitzendingen maakten, zijn tegenwoordig bedrijven gevestigd.

Het contrast met 1976 is groot. De organisatie telt tegenwoordig meer dan 170 medewerkers en produceert nieuws en andere programma's voor vrijwel ieder denkbaar mediakanaal.

Ook het bereik is niet meer te vergelijken met dat van het oorspronkelijke zendgebied rond Eindhoven. Volgens de meest recente bereikcijfers worden de website en apps samen gemiddeld ongeveer 24 miljoen keer per maand bezocht. Dagelijks bereikt televisie gemiddeld 399.000 kijkers en radio 426.000 luisteraars.

Radio en televisie zijn daarmee nog altijd belangrijk, maar de smartphone heeft een steeds groter deel van de functie van de oude radio-ontvanger overgenomen. Nieuws dat vijftig jaar geleden op een vast tijdstip moest worden uitgezonden, kan tegenwoordig binnen minuten als bericht, video of livestream worden verspreid.

Juist op de vijftigste verjaardag wordt opnieuw nadrukkelijk naar Eindhoven gekeken.

Presentatoren en andere medewerkers trekken dinsdag 1 september door de provincie om worstenbroodjes uit te delen. De route begint al om 06.00 uur in het centrum van Eindhoven. Om 07.30 uur volgt de campus van de Technische Universiteit Eindhoven en om 09.15 uur is Fontys aan de beurt.

Daarna trekt de karavaan verder Brabant in, met onder andere stops in Bergen op Zoom, Roosendaal, Oudenbosch, Breda, Uden en Den Bosch.

In een aantal worstenbroodjes wordt een gouden wikkel verstopt. Wie er een treft, krijgt twee kaarten voor een jubileumconcert met Brabantse artiesten dat later dit jaar wordt gehouden.

Ook op de radio krijgt het jubileum een flinke omvang. De jaarlijkse Top 900 wordt eenmalig omgedoopt tot Top 1976, een verwijzing naar het geboortejaar van de omroep.

Luisteraars stellen de lijst zelf samen. Stemmen kan nog tot en met woensdag 26 augustus. Op 1 september begint vervolgens de uitzending van alle 1976 gekozen nummers. Omdat de lijst meer dan twee keer zo lang is als normaal, wordt op werkdagen tot middernacht doorgegaan. De nummer één wordt vrijdag 11 september bekendgemaakt.

De jubileumlijst blijft niet beperkt tot de radio. Ook televisie, internet en sociale media besteden er aandacht aan.

Een aparte plaats in het jubileumprogramma is ingeruimd voor Brabanders die exact even oud zijn als Omroep Brabant. Mensen die op 1 september 1976 werden geboren, zijn uitgenodigd om hun vijftigste verjaardag samen met de omroep te vieren.

Zij krijgen op 1 september een rondleiding achter de schermen en kunnen kennismaken met de huidige makers en presentatoren. Daarmee staan mensen die dezelfde geboortedatum delen letterlijk naast een organisatie die in diezelfde vijftig jaar veranderde van een klein radio-experiment in Eindhoven in een provinciale multimediale nieuwsorganisatie.

Met 1 september is het verjaardagsfeest nog niet afgelopen. Op vrijdag 6 november staat een reünie voor oud-medewerkers gepland en een dag later, zaterdag 7 november, gaan de deuren in Son open voor het publiek.

Ook verschijnt een jubileumboek van journalist en oud-medewerker Tom van den Oetelaar. Daarin wordt met verhalen en foto's teruggekeken op een halve eeuw regionale omroepgeschiedenis.

Voor Eindhoven betekent het jubileum vooral een terugkeer naar het begin. Naar een kerkgebouw in Stratum, negentien medewerkers en een experiment waarvan niemand in september 1976 met zekerheid kon zeggen hoe lang het zou duren.

Vijftig jaar later is het antwoord duidelijk.